Aleksander Widlarz - "Wykopki u Maciejowej"

 W listopadzie 1941 roku w skierowanym do młodzieży niemieckim czasopiśmie propagandowym "Ster", wydawanym w języku polskim w Krakowie, ukazało się opowiadania Chocznianina Aleksandra Widlarza pod tytułem "Wykopki u Maciejowej". Tekst Widlarza nie ma charakteru propagandowego, ale co ciekawe, jego akcja dzieje się w Choczni, a wśród występującym w nim osób pojawiają się używane wtedy w Choczni nazwiska Bryndza i Bielenin.

Całemu nieszczęściu winna była stara, zbutwiała, rozklekotana drabina, co u Maciejów od trzech pokoleń w sieni stała. A było to tak.

Po opóźnionych z powodu zimna i deszczu żniwach gospodarze chwytali za cepy, ażeby wymłócić trochę żyta na chleb, lub owsa na sprzedaż. Jak długa wieś i szeroka, ze wszystkich prawie stodół słychać rytmiczne uderzenia cepów. Jedni we czwórkę, inni w trójkę, szybko i zwinnie leżące pokotem na klepisku zboże walą, a biedota chałupnicza w pojedynkę klap, klap, klap... postukuje... Ostatni też oni wymłócą, ale wiadomo jednemu koniowi zawsze ciężej niż parze. A cóż dopiero człowiekowi przy młóceniu.

Tak było u Maciejowej przez cały tydzień. Od świtu do zmroku bije kobiecisko cepami, aż jej pot czoło zalewa, a twardy trochę wilgotny owies jakby się na nią zawziął, ani rusz nie chce puszczać od słomy. W sobotę po południu skończyła nareszcie uciążliwą młóckę. W poniedziałek wyczyściła owies na gromadzkim wiewaku, a teraz zadowolona z dobrego omłotu nosi go w workach na strych i wysypuje do wielkiego sąsieka.

Plon miała lepszy od sąsiadów, bo chociaż rok był bardzo mokry, to jednak u niej na drenowanym polu urodzaj dobry. Maciejowa, światła niewiasta, w młodości skończyła szkołę gospodarstwa wiejskiego, a potem wyszedłszy za mąż za Macieja Gajdę wnet po ślubie namówiła go, by swoją rolę wydrenował.

Niewiele tego pola było, zaledwie trzy morgi, ale u Maciejów biedy nie było. On zimą z toporem do lasu na zarobek chodził, a ona gospodarowała i pilnowała dzieci. Już ósmy raz w tym roku miała Maciejowa zaświecić świeczki na grobie męża. Zmarło mu się przed laty, ot tak, z niczego. Wracając z miasta zaziębił się, do tego przyplątało się jakieś choróbsko, którego żaden lekarz wyleczyć nie mógł i tak w sile wieku będąc, poszedł Maciej jesienią na mogiłki i spoczął snem wiecznym na groniu, skąd duszy bliżej do nieba. W dolinie zaś nad potokiem, w starej, wiekiem pochylonej chacie została wdowa z trojgiem maleństw, z których najstarszy Kazio miał cztery lata, a najmłodsza Jagna zaledwie dwa miesiące.

Choroba i śmierć Macieja spustoszyły dostatek. Wydano co było uciułanej gotówki. Ale przygnębiona nieszczęściem Maciejowa uspokoiła się po pewnym czasie i dalejże do pracy. Niewiadomo właściwie, kiedy ta kobieta odpoczywa. Cały dzień przy robocie kręci się jak wrzeciono. Sąsiedzi z podziwem na nią patrzą. Dom i dzieci schludne. We żniwa sama kosą śmignie i własną krową użątek do stodoły zwiezie, pamięta o ogródku kwiatowym i o warzywach, a prosięta najlepsze z całej wsi chowa.

Nic dziwnego, że w parę lat znowu wrócił do chaty dostatek. Nową skrzynię malowaną na zielono w kwiaty kupiła i pełno w niej świątecznej odzieży przechowuje. Chatę podciągnęła nowymi belkami od spodu. Podłogę do kuchni sprawiła. Ogródek przed domem nowiutkim, płotem ogrodziła i zasadziła w nim parę pięknych drzewek.

Gdy wysoka, przystojna, czysto, dostatnio ubrana idzie w niedzielę do kościoła, głowę strojna białym krochmalonym czepkiem wysoko niesie. Niejeden nawet zamożny gazda do niej swatów posyłał, lecz daremnie. Maciejowa o zamążpójściu nie myśli, całe umiłowanie swoje w dzieci i gospodarstwo kładzie.

Z omłotu owsa jest bardzo zadowolona. Według obliczeń będzie parę metrów na sprzedaż. Będą pieniądze na zapłacenie podatku, na przyodziewek dla niej i dzieci, na opał na zimę. Trochę zostanie jeszcze owsa dla świń, łaciate cielątko też coś niecoś z tego zapasu obliźnie, a kury wiadomo bez owsa się nie obejdą.

Z zadowoleniem więc nosi Maciejowa ciężkie worki jeden za drugim, a drabina swoim zwyczajem trzeszczy i skrzypi pod nogami, jakby ją chciała upomnieć:

— Ej, gospodyni, ja także już jestem stara, przydałby mi się zasłużony odpoczynek.

Ale gdzież myśleć o tym Maciejowej, nosi worki i skrobie się po drabinie, a drabina szykuje zemstę. Rozlega się trzask. To szczebel pęka prawie tuż pod strychem i biedna Maciejowa spada na ziemię wraz z workiem owsa. Bez zmysłów leży biedna kobieta w sieni.

Kto wie, jak długo leżałaby tak bez pomocy, bo w domu nie było żywej duszy, gdyby nie Burek.

Poczciwe psisko domyśliło się nieszczęścia. Wybiegł na dwór i zaczął przeraźliwie wyć. Dziwią się sąsiedzi temu niezwykłemu koncertowi Burka, biegną do Maciejowej chaty i znajdują ją prawie bez życia. Zanoszą na łóżko, cucą, posyłają po lekarza. Powoli Maciejowa przychodzi do przytomności. Sen to, czy jawa. Zdawało się jej, że spała, ale dotkliwy ból przypomniał nieszczęśliwy wypadek, któremu przed chwilą uległa.

— Złamanie nogi, zwichnięcie ręki i obrażenia wewnętrzne — stwierdza lekarz. — Przez kilka tygodni będziecie musieli poleżeć w łóżku, nie ma rady.

Leży więc Maciejowa tydzień jeden, drugi... Październik mija, na polach coraz to puściej, zima się zbliża, a ziemniaki nie wykopane.

— Co my będziemy jedli? Co będzie z dzieciskami? — myśli z trwogą.

Wiatr zimny hula po pustych polach. Nocne przymrozki przypominają już ludziom, że zima za pasem. Wyłysiały doszczętnie redliny ziemniaków Maciejowej. Brunatne łęty legły w bruzdach, przybite deszczem jesiennym i wichrem do ziemi.

Długo już i cierpliwie czekają redliny Maciejowej na kopaczy. Czy przyjdą? Kiedy? Tak długo przechowywałyśmy ziemniaki, a teraz mają zmarznąć? Co będzie miała gospodyni za swój trud i znoje? Niektóre ziemniaczki przykryte cieńszą warstwą ziemi już deszcz wypłukał, a ich białe lub czerwone sukienki zbrunatniały i pozieleniały. Zazdroszczą towarzyszom ukrytym w ciepłej głębi ziemi, że zdrowe i dorodne pójdą człowiekowi służyć. Zielone ziemniaki gospodarz, wiadomo, na osobną kupkę zsypie i spasie nimi świnki lub drób. A zdrowe to i drugą wiosnę może zobaczą i zasadzone w nowe redliny żywot swój dalej przedłużą.

Z dużego, jasnego budynku wieloklasowej Szkoły Powszechnej w Choczni wysypują się na podwórze szkolne gromady dzieci. Trzymają się przeważnie klasami. Osobno, trochę na uboczu zatrzymali się siódmacy, a między nimi i Kazio, syn Maciejowej.

— Dokąd lecisz, Kaziek? Co tobie? Dlaczego chodzisz taki osowiały? — zagadnął go Jacuś Bielenin.

— Jakże mam się weselić — smutno odparł Kazik. — Matka chora, ziemniaków nie ma kto wykopać, ot dola. Teraz właśnie zwolniłem się z ostatniej godziny, aby iść do domu, matce i rodzeństwu przynajmniej jakiej takiej strawy ugotować.

— No to biegnij, kolego i bądź dobrej myśli. Nie turbuj się! — pożegnał go Jacuś i zamyślił się, jakby tu pomóc koledze. Nagle stuknął się w głowę, widocznie jakaś dobra myśl mu zaświtała.

— Koledzy, siódmacy, słuchajcie! — zawołał. — Powiedzcie mi, ile jest u Maciejowej redlin ziemniaków?

— A temu co tam znów po redlinach Maciejowej — mruknął ktoś z boku.

— Dwadzieścia cztery — woła Józio Kaliński.

— Ty figę wiesz, dwadzieścia pięć — sprzecza się Wicuś Bryndza.

— Dobrze więc! Nie sprzeczajcie się. Przypuśćmy, że dwadzieścia pięć. Jest nas w klasie pięćdziesięciu dziewięciu, zatem na jedną redlinę dwu uczniów wypadnie i jeszcze do odnoszenia koszyków ktoś zbędzie.

Przerwał Jacuś, a chłopcy patrzą na niego wyczekująco, czekają, co dalej powie.

Jacusia prawie wszyscy lubią, a wielu mu zazdrości. Jest zdolny, uczynny, towarzyski. Temu zadanie rachunkowe pomoże rozwiązać, tamtemu zdania gramatyczne w mig ułoży, z innymi się kromką chleba podzieli, bijących się rozpędzi, a niekiedy też niewinnego psikusa wypłata tak, że się cała klasa śmieje. Lubią go też i nauczyciele i nie bez racji mawiają:

— Ten jak dorośnie na pewno wójtem będzie, bo jest stworzony do rządzenia.

A Jacuś prawi dalej:

— Koledzy, czy pozwolimy Kaźkowi i jego chorej matce głód cierpieć, dlatego, że spotkało ich nieszczęście? Jak chcecie kochać bliźniego? Gębą, co nic nie kosztuje, ale też i nic nie warta, czy czynem?

W tej chwili odezwał się dzwonek. Chłopcy radzi nie radzi ruszyli do klasy, ale szepty i narady trwały jeszcze, gdy nauczyciel wszedł do klasy.

Na drugi dzień wstaje powoli słonko nad polami oszronionymi nocnym przymrozkiem, spowitymi sinymi welonami mgieł. Ledwo trochę rozedniało, a już na polu Maciejowej dziesiątki kopaczek błyska w powietrzu, by po chwili zagłębić się w redliny i wyrzucić okrąglutkie bulwy. Dziesiątki rąk zręcznymi ruchami zbiera je z ziemi i rzuca do koszyków. Śmiechy i wesołe żarty towarzyszą żmudnej pracy.

To Kazikowi koledzy za namową Jacusia, a zgodą rodziców i pana kierownika szkoły wykopują ziemniaki chorej Maciejowej. Pęcznieją koszyki, ziemniaczana mogiła rośnie i rośnie. Nie będzie biedy u Maciejowej, nie będzie głodu. Ocierają chłopcy spocone czoła, bo słonko prażyć poczyna, ale roboty jeszcze huk.

Pod wieczór ukończono kopanie. Wybrana delegacja kopaczy poszła zawiadomić o tym Maciejową.

Wiadomość o tej bezinteresownej pomocy Kazikowych kolegów wzruszyła bardzo Maciejową. Radosne łzy ciurkiem jej z oczu płyną. Przygarnia chłopców kolejno do siebie, składa macierzyński pocałunek na ich czole, głaszcze ich rozwichrzone głowy spracowaną, kościstą ręką i cicho szepcze:

— Dzięki wam za wasz wysiłek, chłopcy, niech wam Bóg za to błogosławi. 

Przywilej króla Stanisława Augusta dla Jakuba Szczura

 W czerwcu 1765 roku w pierwszym roku panowania w Polsce Stanisława Augusta Poniatowskiego, według oficjalnej tytulatury także Wielkiego Księcia Litewskiego, Ruskiego, Pruskiego, Mazowieckiego, Żmudzkiego, Kijowskiego, Wołyńskiego, Podolskiego, Podlaskiego, Infanckiego, Smoleńskiego, Siewierskiego i Czernihowskiego przyznał on dożywotnie prawo do młyna w Choczni Jakubowi Szczurowi.

W piśmie wystosowanym przez kancelarię królewską przeczytać można, że król oznajmia wszystkim i każdemu z osobna, komu na tym zależy, iż mając łaskawy wzgląd na uczciwego Jakuba Szczura, uznaje za stosowne, aby zachować go przy użytkowaniu i posiadaniu młyna położonego i leżącego we wsi Chocznia, należącej do naszej tenuty [dzierżawy królewskiej] barwałdzkiej, nabytego od poprzednich posiadaczy wspomnianego młyna i kupionego poprzez wypłacenie pewnej sumy oraz przy tym zachowaniu raczy nadać mu Nowe Prawo.

Dalej w piśmie zaznaczono, że wszelkie wady prawne, jakie mogły wkraść się do tego nabycia, z Naszej Królewskiej władzy i powagi naprawiając, temuż Uczciwemu Jakubowi Szczurowi nowe prawo dożywocia dajemy i przyznajemy niniejszym Naszym pismem.

Jakub Szczur miał posiadać rzeczony młyn we wsi Chocznia wraz z gruntem zwanym Pytlikowskie, z wodą do tegoż młyna przynależną, ze wszystkimi budynkami, zabudowaniami, narzędziami młyńskimi, łąkami i wszelkimi innymi przynależytościami i przyległościami – tak jak przynależą i jak on sam oraz inni poprzedni posiadacze je trzymali – aż do kresu swoich dni. 

Zachowwano jednakże czynsz w wysokości czterdziestu sześciu złotych polskich, zwyczajowo corocznie z tegoż młyna uiszczany na rzecz dworu królewskiej tenuty barwałdzkiej.

Król Stanisław August obiecywał w imieniu swoim i swoich następców na tronie, że ani on, ani jego następcy nie odsuną Jakuba Szczura od użytkowania i spokojnego posiadania częstokroć wspomnianego młyna w Choczni wraz z rolą Pytlikowskie ani też nikomu nie dadzą władzy do takiego odsunięcia, lecz to nowe nadane prawo do nienaruszonego i całkowitego dożywocia zachowają z zachowaniem w mocy Praw Naszych Królewskich, Rzeczypospolitej oraz Kościoła Rzymskokatolickiego.

Na dowód powyższego król podpisał ten dokument własną ręką i nakazał odbić na nim pieczęć koronną.

Z dołączonej notatki wynika, że Jakub Szczur odebrał ów przywilej osobiście.

Co ciekawe, do jego wydania doszło dopiero 14 lat po zakupie młyna przez Szczura. Prawdopodobnie nabycie młyna przez Szczura w 1751 roku mogło mieć jakieś wady formalne, które mogły stać się podstawą do zakwestionowania tej transakcji i praw Szczura do młyna przez np. starostę barwałdzkiego. Dlatego król użył swojej władzy, by uzdrowić braki formalne i nadał Szczurowi nowe prawo do dożywotniego posiadania i użytkowania młyna wraz z przyległościami, pod warunkiem, że będzie on płacił czynsz w wysokości 46 złotych polskich. 

Poddani sołtysi

 

Dwa lata po przejściu Choczni pod władzę austriackich Habsburgów (1775) w majątku sołtysim, będącym wtedy własnością Stanisława Michała i Rozalii Duninów, odnotowano 8 poddanych: Szymona Drapę, Urbana Grabonia, Wojciecha Kiełbasę, Wojciecha Kwiatkowskiego, Józefa Laska, Jana Radwana, wdowę Targoszkę i Dominika Smazę. Najbogatszy z nich był Drapa, który wysiewał na swoich polach 8 korcy ziarna, a na ugorach 4 korce, czyli dwa razy więcej, niż każdy z pozostałych. Drapa posiadał także jako jedyny zwierzęta pociągowe w postaci 2 wołów, a ponadto 2 krowy. Każdy z pozostałych ww. poddanych miał tylko po jednej krowie. Nic więc dziwnego, że Drapa ze swojego gospodarstwa musiał oddawać najwyższy podatek w wysokości 4 złotych i 16 groszy rocznie. Inni poddani płacili rocznie tylko po 2 złote i 12 groszy. 

W 1775 roku poddani sołtysi odprowadzali 21 zł 10 gr podatków rocznie, co stanowiło 1,7% łącznej kwoty podatków od choczeńskich chłopów i wysiewali na polach ornych 36 korcy ziarna, a na ugorach 18 korcy, co stanowiło odpowiednio 2,1% oraz 5,5% sumy ziarna wysiewanego na tych użytkach.

Do nietypowego zdarzenia związanego z poddanymi sołtysimi doszło w 1782 roku. Stanisław Michał Dunin, właściciel Sołtystwa, zeznał 19 kwietnia przed Sądem Grodzki w Oświęcimiu, że dwaj jego poddani, mianowicie Wawrzyniec Wcisło i Jan Góral, wpisani do księgi  inwentarzowej jego majątku, zostali uprowadzeni przez niejakich Pindla i Gazdę, zaliczających się do poddanych Jana Starowieyskiego, dziedzica dóbr Chocznia i przebywają w dobrach tegoż Starowieyskiego w Choczni i Rudzach. Wnosił zatem o pozwanie tegoż Wielmożnego Jana Starowieyskiego i wydanie wspomnianych poddanych.

Według nieco późniejszej Metryki Józefińskiej (1786-1789) w osobnych domach mieszkali następujący poddani sołtysi: Szymon Drapa (nr 133), Kanty Ryczko (nr 82), Urban Grabowski/Graboń (nr 81), Jan Radwan (nr 131), Roch Ryczko (86), Wojciech Kwiatkowski (nr 81), Szczęsny Szczypta (nr 84), Wacław Tuszyński (nr 85) i Tomasz Trzop (nr 83),  czyli nie było wśród nich wymienionych wyżej Wcisły i Górala.

Wszyscy podani w Metryce byli zobowiązani oprócz odbywania pańszczyzny na rzecz Sołtystwa także do oddawania osepu (określonej ilości ziarna) na plebanię oraz płacenia dziesięciny na Kościół i powinności patentalnych (podatków państwowych). Najwyższy dochód osiągało gospodarstwo Szymona Drapy, którego roczny dochód z ról, ugorów i stawów wynosił 120 florenów 34 5/6 krajcara, z ogrodów i łąk 5 fl 19 3/6 kr i z pastwisk oraz lasów 50 5/6 kr, a podatek 20 florenów i 16 krajcarów. W sumie wymienieni wyżej poddani sołtysi (bez Szczypty i Tuszyńskiego) osiągali roczny dochód z ról, ugorów i stawów 227 florenów 53 4/6 krajcara, z łąk i ogrodów 11 fl 4 2/6 kr oraz z pastwisk i lasów 50 5/6 kr, z którego odprowadzali 30 fl 19 kr. Musieli także odrobić 81 dni pańszczyzny parokonnej na rzecz właściciela wsi Jana Biberstein Starowieyskiego (tylko Drapa), 164 dni pańszczyzny pieszej (6 pozostałych oprócz Tuszyńskiego oraz Szczypty) i zapłacić Starowieyskiemu 10 kr.  Warto przy tym zauważyć, że poddany sołtysi Szymon Drapa zaliczał się wtedy do najbogatszych choczeńskich chłopów – jego podatek zależny od dochodów był prawie 3 razy wyższy niż choczeńska średnia. Tylko trzech innych chocznian płaciło go w wyższej wartości. Natomiast wszyscy pozostali poddani sołtysi osiągali dochody nieprzekraczające połowy średniej wyliczonej dla całej wsi.

W spisanym przed uwłaszczeniem Grundparzellen Protocoll z lat 1844-52 nie wymieniono wprost poddanych plebańskich, ale można się domyślać, że byli nimi tacy mieszkańcy Sołtystwa, jak: Marcin Moskalik (spod nr 396), Wawrzyniec Michalik (84a), Stanisław Smaza (84b) i Wawrzyniec Hanusiak (85).

Szczegółowy spis powinności choczeńskich poddanych sołtysich znajduje się w aktach C.K. Komisji Ministerialnej dla zniesienia ciężarów gruntowych w Krakowie, powstałej po uwłaszczeniu chłopów w Galicji w 1848 roku. Obejmowały one świadczenia w naturze i w robociźnie oraz przędzenie płótna z powierzonego lnu. Poddani sołtysi nie płacili natomiast żadnych czynszów pieniężnych.

Według inwentarza powinności pańszczyźnianych z 1773 roku do poddanych sołtysich zaliczał się jeden kmieć i 7 zagrodników, którzy oddawali corocznie do dworu sołtysiego 4 kapłony (kmieć) lub po 2 kapłony (zagrodnicy). Tę powinność w naturze zmieniono następnie na podstawie dobrowolnej ugody na daninę w kurach. Kmieciowi przypisano obowiązek dostawy 12 kur rocznie, a każdemu z zagrodników po 6 sztuk. Z biegiem czasu jedna z zagród i pół kolejnej zostały przez posiadaczy opuszczone, powróciwszy do właściciela sołtystwa, ale pozostali oddawali  daninę w kurach aż do roku 1848 roku.

Jeżeli chodzi o obowiązkową robociznę to zgodnie z fasją urbarialną z 1820 roku poddany kmieć miał odrabiać w majątku sołtysim 104 dni sprzężajne końmi rocznie, 7 zagrodników po 104 dni piesze, 1 zagrodnik 78 dni pieszych, a kolejny 52 dni. Według stanu na rok 1848 jeden z poddanych odrabiał nadal 104 dni sprzężajne końmi, 5 po 104 dni pieszo, a jeden 78 dni pieszych. Nadto w dobrach sołtysich osiadło 3 chałupników, którzy za użytkowanie kawałka gruntu, na mocy zobowiązania zaciągniętego w chwili osadzenia, odrabiali pańszczyznę po 12 dni pieszych rocznie.

Wedle odnośnego fascykułu z 1773 roku wszyscy poddani sołtysi mieli także obowiązek przędzenia z powierzonego im lnu. Stan ten utrzymał się do 1848 roku, poddany kmieć miał uprząść corocznie 2 sztuki lnu, czyli 24 łokcie płótna, a 6 zagrodników po 1 sztuce, czyli po  12 łokci. Przyjęto za miarę, że 1 sztuka liczy 12 pasm, pasmo zawiera 20 motków, a jeden motek 24 nici o długości 1.000 łokci.

Nazwiska poddanych sołtysich znajdują się też w choczeńskich księgach zgonów i małżeństw:

•          w 1807 roku był nim Jan Myrzel pochodzący z Witanowic, 

•          w 1829 roku biorący ślub Antoni Bieliński lub Bielański, 

•          w 1833 roku Wawrzyniec Michalik,

•          w 1834 roku zmarli Andrzej Gazda i szewc Kazimierz Wójcik,

•          w 1835 roku Franciszek Jasiecki i Stanisław Drapa,

•          w 1836 Marcin Biel, Wojciech Hanusiak, Walenty Klózek, Wincenty Buldon, Wojciech Kaczmarczyk vulgo Nosal i Józef Fikus,

•          w 1837 roku Stanisław Hanusiak, Andrzej Kolber oraz Jakub Harnik,

•          w 1839 roku Wincenty Ryczko, 

•          w 1840 roku Józef Kuta, 

•          w 1843 roku zmarły w wieku 70 lat Grzegorz Harnik,

•          w 1844 roku Jan Wracławik vel Wacławik, 

•          w 1845 roku Wawrzyniec Ryczko, syn Jana, 

•          w 1847 roku Brygida Kuzia z domu Ryczko, jej mąż Jan Kuzia, Błażej Hanusiak, Jan Fikus i Stanisław Smaza. 

Na rzecz Sołtystwa przed uwłaszczeniem pracowali również: piwowar i sklepikarz Szymon Wolski, , karczmarz Jan Tomaszkiewicz,  młynarze: Marek Bindosiak (1787),  Wojciech Wacławik z Inwałdu (1789), Kacper Harak (1789-1803), Jan Nycz ze Starej Wsi (od 1804), Tomasz Siepak (do 1822 roku),  Fabian Adamski (do 1828),  czy Józef Jończy z Wieprza .

W 1851 roku w podsumowaniu poddańczych świadczeń z choczeńskiego Sołtystwa wskazano roczną kwotę w wysokości 107 florenów 22 krajcarów, na podstawie której obliczano odszkodowanie pouwłaszczeniowe dla właścicieli tego majątku.

Po tym czasie można już mówić wyłącznie o pracownikach Sołtystwa, a nie poddanych. Byli wśród nich np. służący u Karla Matzurke  Wojciech Woryś, pochodzący ze Słowacji, młynarz Jan Hoepfel,  czy cieśla Marcin Harnik. Pracownicy Sołtystwa w latach 80. XIX wieku niewiele zarabiali (w zimie 20 krajcarów dziennie, co ledwo wystarczało na nędzne wyżywienie) nad czym ubolewała mająca socjalistyczne poglądy Maria Wojciechowska, wdowa po jednym ze współwłaścicieli/dzierżawców tego majątku.