Antoni Styła jako wójt choczeński

 W kilku notach biograficznych Antoniego Styły (1863-1933) obok licznych jego stanowisk i funkcji pojawia się także informacja, że sprawował on urząd choczeńskiego wójta, niestety bez podania szczegółów i odwołania do źródeł. 

Ponieważ zachowały się do dziś kompletne akta posiedzeń rady gminnej z II połowy XIX wieku, aż do 1907 roku, to na ich podstawie można stwierdzić, że Antoni Styła nie był w tym czasie wójtem, lecz tylko radnym gminnym. 

Z pewnością nie został nim również między 1907 a 1910 rokiem, gdy urząd ten sprawował, tak jak i wcześniej Antoni Sikora oraz w latach 1910-1918, w których dobrze udokumentowane jest wójtostwo Maksymiliana Malaty, następcy Sikory. 

Z kolejnych znanych dziś informacji wynika, że w 1920 roku wójtem został Józef Putek, więc dla jego teścia Antoniego Styły pozostałyby w teorii tylko lata 1918-1920.

W jednym z niepublikowanych maszynopisów Putka odnalazłem spis wszystkich wójtów choczeńskich, w którym Antoni Styła figuruje na tym stanowisku w latach 1918-1919, co pozornie wyjaśnia tę kwestię. Dla pewności brakowało jednak jakiegokolwiek potwierdzenia tej informacji w źródłach historycznych.

Okazuje się jednak, że takie potwierdzenie, a w zasadzie uściślenie informacji podanej przez Putka, zachowało się do dziś w aktach wadowickiego Sądu Powiatowego, przechowywanych w bielskim oddziale Archiwum Państwowego z Katowic. O dziwo dowodu na wójtostwo Antoniego Styły dostarczyły akta spadkowe wyrobnika Tomasza Ciapy, dla którego okres kilku miesięcy pracy w Choczni zakończył się śmiercią. Wadowicki sąd zwracał się w 1920 roku w jego sprawie także do władz choczeńskiej gminy, a odpowiedzi z jej strony podpisało dwóch różnych naczelników gminy.  Wśród nich Antoni Styła w piśmie z 31 sierpnia 1920, w którym wyjaśnia, że pozostali członkowie rodziny Ciapów wyjechali z Choczni do Babicy. Z kolei drugą, późniejszą odpowiedź do sądu (z 28 grudnia 1920) w imieniu choczeńskiej gminy podpisał, nie jak by się mogło wydawać Józef Putek, lecz ...Jan Styła, najstarszy syn Antoniego! To niekoniecznie oznacza, że i on był wtedy naczelnikiem (wójtem) Choczni - mógł  na przykład złożyć podpis w imieniu ojca, jako radny i członek zarządu gminy (potwierdzenie tych stanowisk jest o kilka lat późniejsze, ale odnosi się do tej samej kadencji). Mógł on także złożyć swój podpis w imieniu szwagra, czyli Józefa Putka, zakładając że tenże objął stanowisko wójta w 1920 roku. Można również traktować ten zapis dosłownie i uznać, że Putek został wójtem dopiero w 1921 roku, co jest jednak jest sprzeczne z jego własnymi zapiskami. 

Ponadto na podstawie innych akt sądowych z tego okresu można udowodnić, że wbrew temu co pisał Józef Putek, Antoni Styła nie został wójtem już w 1918 roku, ponieważ jeszcze w styczniu 1920 roku informacje z gminy do sądu podpisywał naczelnik Maksymilian Malata.

Czyli faktyczny czas, w którym Antoni Styła stał na czele choczeńskiego samorządu, ogranicza się do 1920 roku.

Co ciekawe, pod odpowiedziami na różne zapytania sądu z 1920 roku widnieją nie tylko podpisy różnych naczelników Choczni, ale i pieczęcie gminne w wersji nieznanej wcześniej i później. To jednak temat na ewentualną następną notatkę.

Dawne pieczęcie z Choczni

Oprócz pieczęci choczeńskich władz zaprezentowanych we wcześniejszej notatce (link) w dawnej Choczni używano również innych stempli. 

Swoje pieczęcie posiadały: parafia, szkoła i różnego typu organizacje działające na terenie wsi.

Napisy i symbole na pieczęci parafialnej nawiązywały do osoby patrona parafii- Jana Chrzciciela, co widoczne jest na odciskach pieczęci z 1804 roku:

Symbol SIB oznacza Święty Jan Chrzciciel,
a napis SEP Chocznensis na otoku przetłumaczyć można:
"pieczęć choczeńskiego kościoła parafialnego"

oraz w nowszej wersji (odciski z 1864 i 1904 roku), gdzie w centralnej części widnieje podobizna patrona:

Łaciński napis przetłumaczyć można:
"Wieś Chocznia dekanat Wadowice
pieczęć kościoła parafialnego"

Ciekawe symbole zawiera pieczęć Komitetu Parafialnego w Choczni, pochodząca z czasów, gdy przewodniczącym tego ciała był Józef Putek (odcisk na dokumencie z 1930 roku):

Za sercem/tarczą z godłem państwowym widoczny jest skrzyżowany krzyż (lub miecz) i kotwica, co trudno jednoznacznie zinterpretować.

Organizacjami związanymi z kościołem były katolickie stowarzyszenia młodzieży, których pieczęć wyglądała tak:

odcisk na dokumencie z 1930 roku

Z innych organizacji działających w Choczni w okresie międzywojennym własne pieczęcie posiadały:

• Kasa Stefczyka

• Spółdzielnia Rolniczo-Handlowa Kółko Rolnicze

• Rada Szkolna Miejscowa

Rada Szkolna Miejscowa zawiadywała majątkiem szkolnym, dbała o budynek szkoły, dostarczała opału i organizowała mieszkania dla nauczycieli.

Natomiast przedwojenne pieczęcie szkół choczeńskich prezentowały się tak:

Szkoła w Choczni Dolnej - odcisk na dokumencie z 1938 roku

Szkoła w Choczni Górnej - odcisk na dok. z 1926 roku

W 1945 roku na pieczęci szkolnej figurował nadal orzeł w koronie:

ale już w 1946 roku koronę usunięto:

Z licznych pieczęci powojennych zdecydowałem się zaprezentować:

• pieczęć Gminnego Związku Samopomocy Chłopskiej w Choczni, zajmującego się sprzedażą wszelkich artykułów na terenie wsi, skupem i przetwórstwem.

pieczęć Rolniczego Zrzeszenia Spółdzielczego im. Konstantego Rokossowskiego, czyli choczeńskiego "kołchozu"

1954

Pieczęć i godło Choczni

Chocznia jako wieś nie miała prawa do używania herbu.

Podobną funkcję pełniło jednak godło umieszczone na pieczęci gminnej. Taką pieczęć z godłem posiadały wszystkie wsie, niezależnie od tego, czy należały do dóbr królewskich, czy też prywatnych- szlacheckich lub duchownych.

Powstanie pieczęci wiejskich z godłem wiązać należy z początkami prowadzenia gromadzkich ksiąg sądowych, co w warunkach choczeńskich miało miejsce w II połowie XVI wieku.

Chocznia na swoich pieczęciach używała prawdopodobnie tego samego godła aż do 1929 roku, czyli do momentu rozwiązania rady gminnej kierowanej przez Józefa Putka i wprowadzenia w choczeńskiej gminie zarządu komisarycznego. 

Godło umieszczane na pieczęciach choczeńskich przedstawiało dwie skrzyżowane strzały. Nie jest znane jego pochodzenie. Skrzyżowane strzały występują na przykład jako element szlacheckiego herbu Jelita, ale pieczętujący się tym herbem nie byli powiązani z Chocznią. Skrzyżowane strzały występują też w herbie słowackiego Popradu, a kołczan ze strzałami w godle nieodległego od Choczni Krzeszowa.
Według "Alfabetu heraldycznego" Pawła Dudzińskiego strzały symbolizują zwycięstwo osiągnięte podstępem, zwycięzcę z ranami od wroga lub miłość bożą. Dwie strzały ułożone w krzyż mogą symbolizować natomiast dodatkowo: wytrwałość, wierność i podróże.
Najstarsze pieczęcie przeznaczone były do wyciskania w laku. Czasem również osmalano je nad świecą lub kagankiem i odciskano pieczęć sadzą.
Najstarszy znany mi odcisk w laku pieczęci choczeńskiej zachował się na dokumencie z 1821 roku.

Na odcisku widoczny jest napis wieś Chocznia i wspomniane wyżej skrzyżowane strzały.

Ten typ okrągłej pieczęci o średnicy dwudziestu kilku milimetrów wprowadziły prawdopodobnie władze cyrkularne pod koniec XVIII wieku.

Na późniejszych odciskach tej pieczęci w tuszu widoczny jest oprócz napisu i godła także numer 231, przyporządkowany do pieczęci Choczni:

odcisk na dokumencie z 1855 roku

odcisk na dokumencie z 1864 roku

Po mniej więcej stu latach używania pieczęć uległa zużyciu i na dokumentach z przełomu XIX i XX wieku widoczne są odciski jej nowszej wersji:

odcisk na dokumencie z 1903 roku

W nowszej wersji pieczęci zachowano godło i numer 231, ale zmieniono treść napisu.

Równocześnie przed I wojną światową zwierzchność gminna w Choczni zaczęła używać pieczęci bez godła:

odcisk na dokumencie z 1914 roku

W niepodległej Polsce choczeńska gmina pod przywództwem wójta Józefa Putka używała dwóch różnych pieczęci z dwoma różnymi godłami !

Obok tradycyjnej pieczęci ze skrzyżowanymi strzałami (ale skierowanymi tym razem grotami do góry w stosunku do napisu):

odcisk na dokumencie z 1928 roku

na niektórych dokumentach odciskano taką pieczęć:

odcisk na dokumencie z 1924 roku
obróbka graficzna Krzysztof Woźniak

Nowa symbolika zawarta w tym godle: kosz ze zbożem na tragacu, kosa i widły, nawiązuje wprost do rolniczego charakteru międzywojennej Choczni rządzonej przez ludowców- zwolenników Putka.

Obie wersje przedwojennej pieczęci przestały być używane pod koniec 1929 roku. Po rozwiązaniu rady gminnej i wprowadzeniu w Choczni rządów komisarycznych zażądano od dotychczasowych władz wydania między innymi także gminnej pieczęci. 

23 listopada w urzędzie gminnym (czyli w "Sokole") pojawił się w tej sprawie delegat starostwa dr Dańkowski, ale wójt Putek odmówił wydania pieczęci.

3 grudnia Krakowski Urząd Wojewódzki wydał ogłoszenie w sprawie rozwiązania rady gminnej w Choczni i unieważnienia pieczęci gminnej. Podał w nim do wiadomości, że od 23 listopada objął w Choczni urzędowanie komisarz Tomasz Bursztyński, a zatrzymana przez Józefa Putka Pieczęć gminna zostaje unieważniona.

Tomasz Bursztyński i następny zarządca komisaryczny Tadeusz Nowak posługiwali się wobec tego pieczęcią zastępczą:

W 1933 roku Chocznia przestała być samodzielną gminą i weszła w skład zbiorczej gminy Wadowice. W związku z tym faktem reprezentujący gromadę choczeńską sołtys Świętek używał takiej pieczątki:

Po drugiej wojnie światowej nie przywrócono pieczęci z godłem, mimo że od 1946 roku Chocznia znów była samodzielną gminą rządzoną przez Putka i jego zwolenników.

Na dokumentach z tego czasu zachowały się takie odciski gminnych pieczęci:

Po odsunięciu Putka od  władzy w 1949 roku pojawiły się nowe wzory pieczęci z państwowym godłem w postaci orła bez korony :

W latach 1954-72 gromadzkie już tylko, a nie gminne władze w Choczni pieczętowały oficjalne dokumenty w ten sposób:

Jeżeli w przyszłości Chocznia zdecyduje się na samodzielność administracyjną, to jej dawne godło napieczętne może stanowić dobrą podstawę do sporządzenia własnego herbu.