Kontynuacja
wcześniejszej notatki (LINK)- tym razem o pochodzeniu tych nazwisk używanych w
Choczni, które pojawiły się wśród jej mieszkańców przede wszystkim w XIX lub XX
wieku.
Podobnie jak
w przypadku nazwisk dawniejszych, głównym źródłem informacji na ten temat są
dwa opracowania naukowe:
- rozprawa doktorska Teresy Kolber z Wydziału Humanistycznego Instytutu Filologii
Polskiej Akademii Pedagogicznej w Krakowie pod tytułem „Motywacja i struktura
nazwisk mieszkańców dawnego dekanatu wadowickiego” (2008),
- publikacja w piśmie „Wadoviana” (2002) pod
tytułem „Pochodzenie imion i nazwisk mieszkańców parafii Chocznia” Ewy Widlarz,
absolwentki polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Słownik część II:
- ax(t) (z
niemieckiego) „siekiera”
- aksak (z
tureckiego) „kulawy, kaleka”
- Aksak "polski herb szlachecki"
- ast (z
niemieckiego) „konar, gałąź”
- August
nazwa osobowa
- baba
„stara kobieta, żona, handlarka, mężczyzna zniewieściały, tchórz, paplarz”
- Babin
nazwa miejscowa
- Baczyn
nazwa miejscowa
- bajoro
„staw z mętną, błotną wodą”
- Bajory
nazwa miejscowa
- Baltazar
nazwa osobowa
- Bal nazwa
osobowa
- bała
„człowiek niezgrabny”
- bały „duże
wytrzeszczone oczy, duże obwisłe uszy”
- bando
„obwołanie, obwieszczenie, ogłoszenie”, "orszak,
grono, kompania, drużyna”
- baran
„tryk, dorosły samiec owcy”
- Bartłomiej
nazwa osobowa
- bargiel
„ptak, gatunek sikory”
- borg
„pożyczka, kredyt, dług”
- baster
„dziecko z nieprawego łoża”, „chłopak 8-12 lat”
- bator (z
węgierskiego) „odważny, dzielny”
- bęben
„instrument muzyczny perkusyjny”, „brzuchacz, opój”
- bizon
„żubr”
- bizun
„bat”, „awanturnik, warchoł”
- bizoń
„chłop wielki a niezgrabny”
- Bogun,
Boguń, Boguchwał nazwa osobowa
- bór „las
sosnowy, ciemny gęsty las”
- Borek,
Borzysław nazwa osobowa
- branka
„przymusowy pobór do wojska”, „niewolnica”
- Branka,
Branimir itp, nazwa osobowa
- buldon
„niedołęga, idiota”
- bury
„ciemnoszary”
- burza
„nawałnica, deszcz z piorunami, zamieć z wiatrem i wyładowaniami, szturm,
zamieszanie”
- Burzyn
nazwa miejscowa
- bydło
„zwierzęta domowe, inwentarz, woły , krowy, cielęta”
- bydlić
„mieszkać, żyć”
- bydłoń
„nazwa roli”
- byr, byry,
byru „okrzyk przywołujący owce”
- chmiel
„roślina z rodziny konopiowatych”, „trunek”, „pijaństwo”, „nieporządek,
galimatias”
- cholewa
„górna część buta” „pijak”, „człowiek mówiący co mu ślina przyniesie”,
„dziewczyna tłuk, wszetecznica” „szewc”
- chruszcz
„człowiek mający zajady w końcach ust”, „chrabąszcz,owad”, „drobny człeczyna,
chuchrak”, „krzaki, zarośla”
- czajka
„ptak z rodziny siewczkowatych”
- czaić
„urządzać zasadzkę, kryć się z czymś, skradać się”,
- Czajęcice
nazwa miejscowa
- Czech
nazwa etniczna
- Czech
nazwa osobowa, zdrobnienie np. od Czesław
- dąb
„gatunek drzewa liściastego”
- dębina
„las dębowy, drewno dębowe”
- drab „żołnierz
najemny, pachołek”, „opryszek, hultaj, nicpoń”
- drozd
„ptak wróblowaty”
- drożdże "rodzaj jednokomórkowych grzybów"
- duda
„piszczałka, fujarka” „dęty instrument muzyczny, multanka, kobza” „głupiec,
cymbał”
- dydać
„ssać”, „nieumiejętnie krajać lub ciąć tępym nożem”
- dyrkać
„wydawać terkotliwy dźwięk, typowy dla derkacza”
- dyrczeć
„odgłos wydawany przy bieganiu”
- derka
„kawalek grubej tkaniny, koc, płachta”
- pfeiffer
(z niemieckiego) „grajek, muzykant”
- pfeiffe (z
niemieckiego) „gwizdek”
- ficać
„fikać, wierzgać”
- Fitz,
Fitzi niemiecka nazwa osobowa- Wicek, zdrobnienie od Wincenty
- Filip,
Filemon, Teofil nazwa osobowa
- fujawa
„zawierucha, śnieżyca”
- garus
„bałagan, nieporządek”, „próźniak”, „potrawa z gotowanych owoców”, „sok w
owocach”
- gara „coś
spalonego”
- gar, gare
(z niemieckiego) „przygotowany, uzbrojony”
- garati (z
prasłowiańskiego) „palić się, płonąć”
- gawęda „bajka,
gadanina, pogawędka”, „członki, wstydliwe chore”
- gawron
„ptak z rodziny kruków”
- giełda
„miejsce handlu”, „karczma, zabawa”
- giełdać
„krajać tępym nożem”
- grab
„gatunek drzewa liściastego”
- grabić
„zgarniać grabiami”
- grabie
„narzędzie rolnicze i ogrodnicze”
- graca „narzędzie
ogrodnicze”, "ręka, łapa"
- grzywa
„dłuższa sierść pokrywająca tylną część głowy np. u konia”, „człowiek z długimi
włosami nad karkiem”
- Gord,
Gordian nazwa osobowa
- chabina
„rózga, gałązka świerkowa”, „człowiek szczupły albo wysoki”
- chałat
„długa kapota, kitel, często u Żydów”
- hara
„nędzna wódka, śmierdziucha”, „dół na np. ziemniaki”
- harny
„krnąbrny, hardy, zarozumiały, dumny”
- harnas
„pancerz, zbroja”, „zgiełk”
- harnik
„pieszy żołnierz/policjant na żołdzie zamkowym, hajduk”
- Hatłas
(najdawniejsze formy Atłas i Hatłas)
- atłas
„gatunek materii jedwabnej”
- holzmann
(z niemieckiego) „drwal, rębacz”, „handlarz drewnem”
- Janik,
Janoszek, Jończyk, Hanusiak
-Jan nazwa
osobowa
- Jerzy, Jur
nazwa osobowa
- kaczor
„samiec kaczki”
- kajda
„pochwa drewniana na osełkę”
- Kęty nazwa
miejscowa, kęcki = człowiek pochodzący z Kęt
- klacz
„kobyła”
- kłobuch
„kapelusz góralski”, „snop okrywający z góry mendel/mondel”, „nierozkwitły pąk
róży”
- knap
„tkacz, sukiennik, płóciennik”, „chłopak, młodzian, parobek”
- knapp (z
niemieckiego) „niewielki, ciasny, obcisły, kusy, zwięzły, niewystarczający,
szczupły, treściwy"
- kojma
„chłop”
- kolasa „wóz, powóz, bryka”
- kołodziej „rzemieślnik
wyrabiający koła i wozy”
- konopka
„roślina z rodziny konopiowatych i włókno z niej pochodzące”, „gatunek ptaka”
- Kosowa
nazwa miejscowa; kosowski = pochodzący z
Kosowej/Kossowej
- kos
„gatunek ptaka”
- kożuch
„futro baranie”, „wierzchnia warstwa gotowanego mleka”
- krause (z
niemieckiego) „kędzierzawy”, „dzbanek, naczynie do picia”
- królik
„zwierzę domowe z zającowatych”
- król
„panujący, monarcha”
- krolle (z
niemieckiego) „lok, kędzierzawy”
- kruk
„gatunek ptaka”
- kruczek
„ciemnowłosy”, „owad turkuć”, „wybieg, fortel”
- kryć
„chować”
- kryjak
„człowiek nie mający nigdzie miejsca stałego”
- Krystian,
Chrystian nazwa osobowa
- krystian
„chrześcijanin”
- ksiądz
„duchowny katolicki”
- książę
„tytuł panującego, niższy od króla”
- księżyc
„miesiąc”, Księżyc „satelita Ziemi”
-Kuba/Jakub
nazwa osobowa
- kudłaty
„włochaty, mający kudły”
- kukla
„podłużna bułka”, „czapka błazeńska z dzwonkami”
- kulig
„ptak brodzący”
- kulik
„kołek, palik”
- kuś
„chłopak terminujący u kucharza”, „penis”, „podrostek”
- kuwik
„głos wydawany przez sowę”
- kwak
„karpiel, brukiew”, „ziemniak”
- Lach nazwa
etniczna „Polak”, „mieszkaniec dolin, nie- góral”
- lach „gęstwina
zarosła leszczyną”
- Aleksander
nazwa osobowa
- latocha
„krowa jednoletnia”
- lato „pora
roku”
- legut
„lekki, lekkomyślny”
- leśniak
„człowiek żyjący w lesie”
- ligięza
„człowiek lubiący leżeć”, „lubiący nadskakiwać, przymilać się”
- lis
„zwierzę drapieżne z rodziny psowatych”, „człowiek chytry, przebiegły”,
„człowiek rudy, ryży”
- łapa
„końcowa cześć nogi zwierzęcej”, „duża niezgrabna ręka lub noga”, „ucho od
garnka”, „żerdka”
- łysoń „człowiek
łysy”, „wół lub koń z gwiazdką na czole”
- Madej,
Matej nazwa osobowa
- mamczarz
„syn mamki, mąż mamki karmiącej dziecko zamiast matki”
- maślanka
„substancja powstała ze śmietany po wybiciu z niej masła”
- Mateusz/Matusz
nazwa osobowa
- miarka
‘jednostka miary”
- Michalik,
Michalak, Michałek
- Michał
nazwa osobowa
- Mikołaj
nazwa osobowa
- mir
„pokój”
- Mir,
Mirosław nazwa osobowa
- miś
„niedźwiedź”, „człowiek tłusty i dużo jedzący”
- misa
„naczynie”
- mizera
„bieda, nieszczęście”, „biedak, człowiek mizerny, chuchro”
-
miser/misera (z łaciny) „nieszczęśliwy, biedny”
- młaka
„bagnisko, moczar”
- młocek
„człowiek młócący zboże”
- mojski „mój,
do mnie skierowany”
- mrajczeć
„miauczeć”
- mrowiec
„mrówka”
- mrzygłód
„głodomór, skąpiec, kutwa”, „roślina na mokrych gruntach”
- niesyty „głodny,
niezaspokojony”
- obóz
„zbiór ludzi”, „wyprawa wojenna”, „zbiór namiotów”
- obtulić
„otulić”
- achmann (z
niemieckiego) „ten który ma pieczę nad wodą”, „ten co odbywa podróż lub
pochodzi z Aachen (Akwizgranu)
-
hochmann/hoffmann (z niemieckiego) „dworzanin”
- ogiegłać
„otrzeć, okaleczyć”
- Aleksy
nazwa osobowa
- palić +
chleb
-
pamuła/famuła „rodzaj potrawy”, „służący”, „rodzina”, „strzecha”
- pasternak
„roślina warzywna podobna do pietruszki”
- Paweł
nazwa osobowa
- pędziwiatr
„włóczęga, człowiek wszędobylski”, „człowiek zmienny”, „trzpiot, wietrznik”
- pęk „wiązka”
- pękać „rozpadać
się”
- pękała „człowiek
brzuchaty, grubas”
- piegza „zięba”,
„koza”
- Piotr
nazwa osobowa
- Polak
nazwa etniczna
- poradzić „udzielić
komuś rady, wskazówki, pomocy”
- Poręba
nazwa miejscowa, Porębski= pochodzący z Poręby
- praca
„wysiłek, trud
- praciak (z
wołoskiego) „pasący świnie”
- putek
„ojciec chrzestny, kum”, „prosię”
- puta
„członek męski”
- putać
„hulać, szastać pieniędzmi”
- Radwan
nazwa osobowa
- rajda „okrągłe
ucho klucza”
- rajdać „brzydko
chodzić”
- Rusin
nazwa etniczna
- rychły „wczesny,
prędki, mający szybko nadejść”
- ryło „morda,
pysk, ryj”
- saba „duży
bukłak do przechowywania mleka”
- szabo (z
węgierskiego) krawiec
- siepak „oprawca,
kat, zbir”
- siepać „targać,
szarpac”
- siwiec „człowiek
siwy, stary”
- skok +las „człowiek
który skacze po lesie”
- zmaza „brud,
plama, skaza, wina”
- smażyć „poddawać
żywność działaniu wysokiej temperatury”
- sójka „ptak
z rodziny krukowatych”
- sordus (z łaciny) „głuchy”
- surdać się „dąsać się”
- Surdila nazwa miejscowa (w Rumunii)
- Stanek,
Staniek, Stankiewicz
- Stanek,
Stanisław nazwa osobowa
- studnia „otwór
w ziemi do wydobywania wody”
- styba „stępa
– urządzenie do kruszenia ziarna na kaszę”
- stieben (z
niemieckiego) „wzniecać kurz, szybko biegać”
- stieber (z
niemieckiego) „przezwisko niespokojnego, porywczego człowieka”
- szafran „krokus,
przyprawa z pręcików krokusa”
- schott (z
niemieckiego” „przegroda”, handlarz, kramarz”, „śledź”
- schot (z
niemieckiego) „zabrudzony, brudny”
- Szot nazwa
etniczna (Szkot)
- ścigać „szybko
poruszać się w celu dogonienia, złapania lub wyprzedzenia uciekającego”, „rywalizować”
- świerk „drzewo
iglaste”
- talaga „prosty
wóz gospodarski”
- targ „rynek,
jarmark”
- targać „rwać,
szarpać, dzielić na części”
- trzaska „wiór,
heblowiny, drzazga, drobny kawałek drewna na podpałkę”
- Turek
nazwa etniczna
- tyrać „ciężko
pracować, męczyć się”, „poniewierać”, „psuć, niszczyć”, „trwonić”, „pomiatać
kimś”
- Wawrzyniec
nazwa osobowa
- Ondrich,
Vondrik (z czeskiego) nazwa osobowa
- Wegier
nazwa etniczna
- węgrzyn „wino
węgierskie”
- węda „haczyk,
wędka”
- wędzić „suszyć
w dymie”, „kraść”, „łowić ryby”, „trapić”, „osłabiać”
- wende (z niemieckiego) "obrót, zakręt, zmiana, zwrot, przełom"
- wojewodzic "syn wojewody, tu być może w znaczeniu syn przywódcy wojewody wołoskiego -przywódcy grupy Wołochów/Walasów, a nie wojewody, stojącego na czele województwa)
- Wojciech
nazwa osobowa
- zajda (z
wołoskiego) „brzemię”
- zajda „
kosa”, „zawiniątko do noszenia siana, tobołek”, "dwuczęściowe sanie"
- seide (z
niemieckiego” „jedwab”
- sajdak (z
tureckiego) kołczan
