Dr inż. Józef Gondek - nauczyciel i naukowiec

 

Nadesłał Leszek Książek

Józef Michał Gondek zamieszkał w Choczni w wieku 15 lat, gdy jego ojciec Andrzej objął kierownictwo miejscowej szkoły podstawowej. Później sam uczył w tej samej szkole, a w 1975 roku razem ze swoim kolegą Józefem Turałą zorganizował zjazd choczeńskiej inteligencji rozproszonej po całym świecie.

Urodził się 2 grudnia 1903 roku w Wieprzu w rodzinie nauczycielskiej. Nauczycielem był nie tylko wspomniany wyżej jego ojciec, ale także matka Maria, pochodząca z wadowickiej rodziny Karczmarczyków.

Całe swoje dzieciństwo Józef Gondek spędził w Głębowicach, gdzie uczyli jego rodzice. Po zamieszkaniu w Choczni grał w piłkę nożną w klubie "Olimpia", a w 1922 roku po ukończeniu seminarium nauczycielskiego w Krakowie rozpoczął pracę nauczycielską w szkole w Choczni Dolnej. Rok później został przeniesiony do powszechnej szkoły męskiej w Wadowicach, w której pracował do wybuchu II wojny światowej z dwuletnią przerwą na studia zawodowe. Uczył tam  między innymi Karola Wojtyły, przyszłego papieża Jana Pawła II.

We wrześniu 1939 roku brał udział w wojnie obronnej, a następnie przez Rumunię przedostał się do Francji, gdzie wstąpił do formującej się Armii Polskiej. W 1940 roku został internowany w Szwajcarii, przebywał tam w obozie w Winterthur. Podczas internowania ukończył wyższe studia rolnicze na Politechnice Związkowej w Zurichu. W grudniu 1945 roku powrócił do Polski.

Po powrocie był związany z Wojewódzką Izbą Rolniczą w Krakowie, Wojewódzką Stacją Ochrony Roślin i Uniwersytetem Ludowym w Szycach pod Krakowem. Od 1946 roku pracował w Zakładzie Botaniki UJ, gdzie zorganizował Katedrę Ochrony Roślin, której kierownictwo objął w 1953 i piastował je do 1970, kiedy został powołany na dyrektora Instytutu Ochrony Roślin przy Wydziale Ogrodniczym Wyższej Szkoły Rolniczej w Krakowie.

W 1951 roku obronił pracę doktorską „Ocena zdrowotności ziemniaka w świetle badania rozmieszczenia wirusa X w kiełkach i łętach ziemniaczanych”. Był autorem kilkunastu prac naukowych, dziekanem Wydziału Rolnego (1962-69) i profesorem Akademii Rolniczej. Skonstruował m.in. aparat do naświetlania materiału nasiennego skażonego lub opanowanego przez szkodniki. Pod jego kierunkiem stopnie naukowe i zawodowe uzyskało 120 magistrów, 30 inżynierów, 5 doktorów i 1 doktor habilitowany.

Był członkiem Polskiego Towarzystwa Fitopatologicznego, PT Entomologicznego, PT Botanicznego i PT Gleboznawczego, Komitetu Ochrony Roślin PAN, Komisji Nauk Rolniczych i Leśnych PAN oddział w Krakowie oraz Komitetu Zagospodarowania Ziem Górskich PAN.

Za swoje dokonania został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1972), Złotym Krzyżem Zasługi, Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego, Medalem 40-lecia Polski Ludowej, Złotą Odznaką ZNP, Odznaką Zasłużony Nauczyciel PRL.

W 1972 roku przeszedł na emeryturę. Zmarł 16 lat później - 15 października 1988 roku. Wraz z żoną Marią z Ziemiańskich spoczywa na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Pogoda w Choczni 150 lat temu

 Cesarsko królewskie obserwatorium astronomiczne w Krakowie sporządziło w 1872 roku zestawienie "Wypadków spostrzeżeń meteorologicznych dokonanych w Galicyi i na Bukowinie w roku meteorologicznym 1871". Jedną z osób dokonujących całorocznych pomiarów i obserwacji pogodowych był dr Graczyński, profesor wadowickiego gimnazjum i właśnie dzięki niemu możemy dowiedzieć się, jaka była pogoda w Choczni 150 lat temu.

Pewną trudność w porównaniu tych spostrzeżeń sprzed 150 lat do danych aktualnych sprawia fakt, że temperatury wyrażano wtedy w stopniach Reaumura, a nie Celsjusza, natomiast wysokość opadów atmosferycznych w "linijach paryzkich", przy czym 1 linija to 2,26 milimetra. Oprócz średniej temeperatury dziennej i wysokości opadów dr Graczyński odnotowywał także ciśnienie powietrza, średni kierunek wiatru i stan zachmurzenia nieba w skali od 0 do 10, przy czym 0 oznaczało niebo całkiem pogodne, a 10 całkowite zachmurzenie.

I tak 26 kwietnia 1871 roku w Choczni:

• średnia temperatura dnia wynosiła niecałe 5 stopni Celsjusza,
• średnie ciśnienie atmosferyczne wynosiło 327,31 "liniji paryskich" tj. 836,5 mm,
• wiał wiatr z północnego zachodu,
• niebo było całkowicie zachmurzone (10 w przyjętej skali),
• nie odnotowano żadnych opadów.

Natomiast w odniesieniu do całego kwietnia 1871:

• średnia dzienna temperatura powietrza wynosiła około 7 stopni Celsjusza, najwyższą temperaturę odnotowano 20 kwietnia (niecałe 22 stopnie), a najniższą 12 kwietnia (-1,5 stopnia),
• średnie ciśnienie wynosiło 832 mm,
• przeważały wiatry z południowego zachodu (33%) i północnego zachodu (27%); wiatry z kierunków wschodnich (wschodu, południowego wschodu i północnego wschodu) były zdecydowanie rzadsze (w sumie 22%),
• średnie zachmurzenie miesięczne w przyjętej skali wynosiło 5.8,
• całkowita wysokość opadów wynosiła 77 mm, opady deszczu odnotowano w 9 dniach, śniegu w 5 dniach i jednego dnia opady mieszane.

W całym 1871 roku:

• najcieplejszym miesiącem był sierpień z średnią dzienną temperaturą 18 stopni, następnie czerwiec (15.45 st.) i lipiec (15,34 st.),
• najzimniejszym miesiącem był styczeń (średnia dzienna - 8 st.), następnie grudzień (- 6 st.) i luty (-3.6 st); tylko w tych 3 miesiącach średnia temperatura dzienna była poniżej 0 st.,
• najwyższa temperatura została odnotowana w lipcu (29.5 st.) i w czerwcu (29.3 st.),
• najniższa temperatura została zmierzona 2 stycznia (-23.3 st.), a druga z kolei 9 lutego (-21.8 st.),
• średnia roczna temperatura wynosiła 6,12 st. , czyli była znacznie niższa od średniej z lat 1970-2000 (około 8 st.)
• śnieg padał od stycznia do kwietnia i w listopadzie oraz w grudniu, w sumie w ciągu 26 dni,
• najwyższy dzienny opad śniegu był 19 grudnia (13 mm),
• deszcz padał w każdym z 12 miesięcy, najczęściej w czerwcu (w ciągu 19 dni),  w lipcu (w ciągu 16 dni) i w maju (w ciągu 15 dni), najrzadziej w styczniu, marcu i grudniu (1 dzień),
• najwyższy opad deszczu był 24 kwietnia (33 mm), a następnie w ciągu dwóch dni pod koniec czerwca - 29 (niecałe 33 mm) i 28 (31 mm),
• uwzględniając opady mieszane najwięcej dni z opadami było w czerwcu (19) oraz w lipcu i maju (po 16); najmniej we wrześniu (8), w sumie padało w ciągu 145 dni,
• największe sumaryczne opady (niezależnie od ich rodzaju) były w lipcu (199 mm). a najniższe w styczniu (35 mm)
• łączny opad wyniósł 1130 mm, co znacznie przewyższa średni opad roczny z lat 1971-2000, który wynosił około 750 mm,
• miesiącem z średnio najmniejszym zachmurzeniem był sierpień, następnie wrzesień i lipiec,
• miesiącem z średnio największym zachmurzeniem był grudzień, następnie listopad i luty,
• najwięcej dni zupełnie bez zachmurzenia było w sierpniu (10) i w marcu (9),
• najwięcej dni całkowicie zachmurzonych było w grudniu (20), listopadzie (17) i w lutym (12).