poniedziałek, 20 lutego 2023

Chocznianie w Danii

 

Jeszcze przed I wojną światową Dania była dla chocznian atrakcyjnym celem wyjazdów zarobkowych (na tak zwane saksy). Duńscy rolnicy, szczególnie ci uprawiający na dużą skalę buraki cukrowe, poszukiwali wówczas do zbiorów pracowników sezonowych, których mogła im zapewnić przeludniona Galicja. Niektórzy z zatrudnionych sezonowo zostawali w Danii na stałe. Określano ich jako "emigracja buraczana". Wśród nich była rodzina Piotra i Ludwiki Nowaków, która do Danii udała się z Choczni. Z tej miejscowości wywodziła się zresztą Ludwika, urodzona w 1881 roku jako córka Józefa Guzdka i Anny z domu Wołek. Data ślubu Nowaków nie jest mi znana, ale ich pierwsze dziecko – córka Stanisława- przyszła na świat właśnie w Choczni, dokładnie 4 grudnia 1905 roku. W Choczni 3 marca 1910 roku urodził się także ich syn Stefan Nowak. Natomiast kolejnego syna, który otrzymał imię Henryk, Ludwika urodziła już w Danii w miejscowości Astrup, położonej w środkowej Jutlandii.  Tam Nowakowie zamieszkali na stałe, o czym świadczą metryki urodzeń ich kolejnych dzieci- syna Franciszka Tomasza (w 1915 roku) i córki Anny Marii w 1922 roku oraz metryki zgonu tejże Anny Marii (z 1938 roku) i głowy rodziny- Piotra Nowaka- w 1964 roku. W tym samym Astrup w latach 80. XX wieku zmarli też Henryk, używający imienia Heinrich i Franciszek Tomasz (Frands Thomas). Oprócz przedwcześnie zmarłej Anny Marii wszystkie pozostałe dzieci Nowaków założyły rodziny w Danii:

- Stanisława poślubiła w 1927 roku Ankera Jensena Bejerholma i miała z nim córkę Mary, która została później żoną Troelsa Evalda Rasmussena i syna Tage. Zmarła w 1973 roku w Vejle.

- Stefan ożenił się z Petrą Kristiną Hansen, a zmarł w 1983 roku w Haderslev,

- Henryk/Heinrich zawarł związek małżeński z Christiną Andresen i był ojcem ośmiorga dzieci: Louise Margarethe Hansen, Svenda Nowaka, Henry’ego Nowaka, Inger Marthy Juergensen, Mary Holst, Benta Nowaka, Jima Nowaka i Kirsten Nowak. Zmarł w 1983 roku w Astrup.

- Franciszek Tomasz/Frands Thomas w 1922 roku poślubił w Kopenhadze Nancy Ruth Ravn, a zmarł w 1988 roku w Astrup.

Przyniesione z Choczni nazwisko Nowak nie zaniknęło u potomków Piotra i Ludwiki, ponieważ ich wnuk Svend Nowak miał czterech synów, inny wnuk Bent dwóch- tak samo jak jeszcze żyjący jego brat Jim, a następny wnuk Henry miał jednego syna.

Co ciekawe, żoną Kima Nowaka, prawnuka Piotra i Ludwiki, była Johanne Daletha Umerineq, urodzona na Grenlandii, jak wskazuje nazwisko w rodzinie autochtonów, czyli Inuitów, zwanych kiedyś Eskimosami (określenie obraźliwe- z indiańskiego „zjadacz surowego mięsa”, uznawane obecnie za niepoprawne politycznie).

Oprócz Nowaków jedynym znanym  mi chocznianinem, który zamieszkał na stałe w Danii, był stolarz meblowy Piotr Hanusiak, urodzony w 1895 roku, który przybył do Kopenhagi poprzez holenderski Haarlem i niemiecki Holstein.

Piotr Hanusiak w spisie mieszkańców Danii z 1925 roku


czwartek, 16 lutego 2023

Zbigniew Szczerczak z Choczni zamordowany w Katyniu

 Zbigniew Szczerczak to jedna z dwóch osób urodzonych w Choczni, które zginęły zamordowane w 1940 roku w Katyniu. Jednak poza miejscem urodzenia nic z Chocznią go nie łączyło. To, że jego rodzice- Stanisław Szczerczak z Wieliczki i Waleria z domu Gałczyk pojawili się w Choczni w 1905 roku, spowodowane było zatrudnieniem Stanisława w szkole w Choczni Dolnej. Stało się to zaraz po uzyskaniu przez niego uprawnień do nauczania w szkołach pospolitych. Szczerczakowie mieszkali w Choczni tylko w 1905 i 1906 roku i właśnie w tym czasie, a dokładnie 3 kwietnia przyszedł na świat ich syn, którego ochrzcili imionami Zbigniew i Julian. W 1915 roku dziewięcioletni Zbigniew rozpoczął naukę w szkole w Łostówce koło Limanowej, czyli w kolejnym miejscu pracy jego ojca. Ostatecznie edukację na szczeblu podstawowym zakończył w 1922 roku w siedmioklasowej powszechnej szkole męskiej w Tarnowie. Idąc w ślady ojca kontynuował naukę w Seminarium Nauczycielskim imienia Jędrzeja Śniadeckiego w Tarnowie, gdzie 1 czerwca 1927 roku uzyskał świadectwo dojrzałości. Był wówczas mieszkańcem Zawady w powiecie tarnowskim. Najwyższe oceny (bardzo dobre) miał z nauki religii oraz muzyki i śpiewu. Natomiast z języka polskiego, niemieckiego, matematyki, fizyki z chemią i mineralogią, biologii, higieny oraz nauki o Polsce współczesnej wpisano mu na świadectwie oceny dostateczne. Od lipca 1927 roku Zbigniew Szczerczak odbywał służbę wojskową- najpierw w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Krakowie, a następnie jako plutonowy podchorąży praktykował w 53 Pułku Piechoty w Stryju. 20 września 1928 roku został przeniesiony do rezerwy. Jeżeli chodzi o jego dalszą karierę wojskową, to 1 stycznia 1931 roku został podporucznikiem mianowanym, przydzielonym do 73 pułku piechoty. Brał też udział w ćwiczeniach w 1932, 1934 i 1936 roku. W tym czasie pracował już w zawodzie nauczycielskim. Dekretem Wojewody Śląskiego z 2 października 1928 roku został mianowany tymczasowym nauczycielem publicznej szkoły powszechnej w Bytkowie i 12 października podjął obowiązki służbowe. Wcześniej, bo 21 września, uzyskał świadectwo lekarskie o przydatności fizycznej do zawodu nauczycielskiego, w którym przeczytać można, że „nie wykazał żadnych zboczeń w organizmie, któryby uniemożliwiały mu pracę nauczycielską”. Zaraz po rozpoczęciu pracy w Bytkowie złożył prośbę o pozwolenie na naukę w seminarium przy Konserwatorium Muzycznym w Katowicach i mimo odmowy ze strony kuratorium zaczął uczęszczać na zajęcia od 5 października. Na początku 1932 roku Szczerczak złożył podanie o dopuszczenie do egzaminu kwalifikacyjnego dla nauczycieli i przedłożył pracę pisemną „Dlaczego nawiązałem kontakt z domem moich wychowanków”. Zawarł w niej dość ciekawe obserwacje na temat środowiska,  w którym pracował i jego uczniów, wywodzących się przeważnie z rodzin górniczych, często dotkniętych bezrobociem. Z tego powodu każdy wydatek na edukację dzieci był dla nich dużym problemem. Podał tu przykład arkusza papieru kolorowego do wycinanek, kosztującego 4 grosze, na którego zakup zdecydowało się tylko kilkoro rodziców. Reszta twierdziła, że jest zbyt biedna i nie stać ich na zakup, a 4 grosze znaczy dla nich więcej,  niż dla niego 100 złotych. Przy czym największe pretensje mieli do niego ci, których widywał w restauracjach, gdy spożywali alkohol kosztujący wielokrotnie więcej niż owe 4 grosze. Praca pisemna uzyskała jednak ocenę niedostateczną, co w połączeniu z niezadowalającą opinią o jego pracy ze strony inspektora szkolnego spowodowało, że nie został dopuszczony do egzaminu ustnego. W związku z tym musiał napisać nową pracę pisemną, tym razem ocenioną pozytywnie i przystąpić do egzaminu ustnego w dniu 9 grudnia 1932 roku. W części praktycznej prowadził pokazowe lekcje z rachunków, języka polskiego i z geografii, z których uzyskał ocenę dostateczną, podobnie jak z pytań teoretycznych. Wobec tych wyników od 1 stycznia 1933 roku został mianowany stałym, a nie jak dotąd tymczasowym, nauczycielem szkół publicznych. W 1934 roku Szczerczak został komendantem Związku Strzeleckiego w Bytkowie i podjął dodatkową pracę w dokształcającej szkole wiejskiej w Bytkowie w wymiarze 4 godzin tygodniowo. Jego wynagrodzenie z pracy podstawowej wynosiło wtedy 300 złotych brutto. 14 lipca 1935 roku Zbigniew Szczerczak poślubił dziesięć lat młodszą Stefanię Jadwigę Marię Kupetz (w późniejszych dokumentach jako Kupiec) z Bytkowa i trzy lata później został ojcem Ilony Stefanii. Ostatni rok przed wybuchem wojny Szczerczak przepracował w szkole w Michałkowicach (dziś dzielnica Siemianowic Śląskich).

We wrześniu 1939 roku Zbigniew Szczerczak został zmobilizowany i uczestniczył w wojnie obronnej jako żołnierz 73 pułku piechoty. Po zajęciu terenów wschodniej Polski przez Armię Czerwoną dostał się do niewoli sowieckiej i był internowany w obozie jenieckim w Kozielsku. Obóz ten powstał na bazie pomieszczeń domu wczasowego im. Gorkiego, w budynkach starego monasteru „Pustelnia Optyńska”,  5 km od miejscowości Kozielsk w obwodzie smoleńskim, a 7 km od stacji kolejowej. Z tej stacji w kwietniu 1940 roku wywożono jeńców pociągami do Gniezdowa, a następnie transportowano ich autobusami więziennymi na miejsce kaźni w lesie rozciągającym się między Gniezdowem a Katyniem. Tam między 20 a 22 kwietnia Szczerczak został zamordowany strzałem w potylicę w zbiorowej egzekucji przeprowadzonej przez NKWD.

W czasie ekshumacji szczątków ofiar nie został zidentyfikowany. W 2007 roku pośmiertnie awansowano go na stopień porucznika.

Życiorys z 1928 roku


poniedziałek, 13 lutego 2023

Zarząd i inne władze statutowe Kółka Rolniczego do 1981 roku

 Choczeńskie Kółko Rolnicze wznowiło swoją powojenną działalność dopiero w 1958 roku. W podaniu o rejestrację do Wojewódzkiej Rady Narodowej podano następujący skład władz tego stowarzyszenia:

  • Władysław Balon lat 46 nr domu 604 jako prezes
  • Józef Guzdek lat 52 nr domu 450 jako skarbnik
  • Jan Wcisło lat 45 nr domu 520 jako sekretarz
  • Stanisław Gazda lat 30 nr domu 63 jako członek zarządu
  • Bolesław Zając lat 48 nr domu 23 jako członek zarządu
  • Anna Zawada lat 48 nr domu 437 jako członek zarządu
  • Jan Banaś lat 47 nr domu 603 jako członek komisji rewizyjnej
  • Stanisław Miś lat 55 nr domu 235 jako członek komisji rewizyjnej
  • Władysław Wcisło lat 54 nr domu 405 jako członek komisji rewizyjnej
  • Jan Matuśniak lat 55 nr domu 246 jako członek komisji rewizyjnej
  • Stanisław Dębak lat 56 nr domu 344 jako przewodniczący sądu koleżeńskiego
  • Andrzej Królik lat 54 nr domu 439 jako członek sądu koleżeńskiego
  • Józef Maj lat 48 nr domu 232 jako członek sądu koleżeńskiego.
Dwa lata później (1960) prezesem był nadal Władysław Balon, ale udział we władzach KR brały już częściowo inne osoby:
  • Jan Ścigalski, jako zastępca prezesa
  • Stanisław Duda jako sekretarz
  • Władysław Woźniak jako skarbnik
  • Helena Stanaszek jako  członek zarządu
  • Józef Maj jako członek zarządu
  • Bolesław Zając jako członek zarządu
  • Edward Bańdo jako przewodniczący komisji rewizyjnej
  • Franciszek Bargiel jako członek komisji rewizyjnej
  • Stanisław Gazda jako członek komisji rewizyjnej
  • Józef Guzdek jako członek komisji rewizyjnej.
11 lutego 1962 roku wybrano nowe władze KR:
  • Andrzej Kosycarz był prezesem
  • Jan Ścigalski był zastępcą prezesa
  • Stanisław Duda był sekretarzem
  • Władysław Woźniak był skarbnikiem
  • Władysława Żak była członkiem zarządu
  • Józef Maj był członkiem zarządu
  • Władysław Żak był członkiem zarządu.
Kolejne władze wyłoniono na zebraniu w dniu 30 stycznia 1966 roku:
  • Józef Guzdek został prezesem
  • Józef Maj wiceprezesem
  • Władysław Woźniak pozostał skarbnikiem
  • Józef Góra został sekretarzem
  • Stanisław Matuśniak został księgowym
  • Władysław Balon, Helena Stanaszek i Jan Ścigalski weszli w skład zarządu.
Trzy lata później na czele KR stał nadal Józef Guzdek, były wójt Choczni (ur. 1906). Józef Maj (ur. 1909) pozostał jego zastępcą, a Władysław Woźniak (ur. 1898) skarbnikiem. Nowym sekretarzem została Maria Wcisło (ur. 1929).
Zarząd tworzyli:
  • Justyna Bargiel z domu Malata (ur. 1914)
  • Stanisław Matuśniak (ur. 1926)
  • Józef Góra (ur. 1912)
  • Helena Stanaszek z domu Biel (ur. 1913)
  • Władysław Smaza z Kaczyny (ur. 1941)
Skład Komisji Rewizyjnej KR przedstawiał się następująco:
  • Jan Wcisło (ur. 1912) przewodniczący
  • Andrzej Kosycarz (ur. 1931) zastępca
  • Władysław Nowak (ur. 1922), Władysław Żak (ur. 1916), Ludwik Borek (ur. 1901) członkowie.
Ale już 2 lutego 1970 roku doszło do kolejnych zmian- nowym prezesem został Ludwik Kręcioch,  na stanowisku wiceprezesa pozostał Józef Maj, nie zmienił się też skarbnik (Władysław Woźniak) i sekretarz (Maria Wcisło). Do nowego zarządu wybrano: Stanisława Matuśniaka, Józefa Guzdka, Marię Ramult, Helenę Stanaszek i Bronisława Koperę.
W wyniku wyborów z 26 lutego 1972 roku Ludwik Kręcioch pozostał prezesem zarządu. Jego zastępcą został dotychczasowy skarbnik Władysław Woźniak. Jako skarbnika wybrano Władysława Szczura, a Maria Wcisło pozostała sekretarzem.
Do zarządu weszli:
  • Stanisław Matuśniak
  • Józef Maj
  • Maria Matuśniak
  • Helena Stanaszek
  • Józef Guzdek.
10 lutego 1974 roku 98 członków Kółka Rolniczego wzięło udział w walnym zebraniu sprawozdawczo- wyborczym. W wyniku głosowania kandydatur zgłoszonych przez Stanisławę Smolec wybrano:
  • Władysława Szczura na prezesa
  • Jana Wcisło na pierwszego zastępcę
  • Helenę Stanaszek na drugiego zastępcę
  • Marię Matuśniak na skarbnika
  • Marię Wcisło na sekretarza
  • Klemensa Guzdka, Bronisława Koperę, Jana Piątka i Piotra Bandołę na członków zarządu
  • Marię Ramult na delegata na zjazd powiatowy KR.
W skład Komisji Rewizyjnej weszli: Marian Malata (przewodniczący), Justyna Bargiel (sekretarz), Andrzej Kosycarz (członek).

9 maja 1977 roku Kółko Rolnicze z Choczni wystąpiło do Urzędu Gminy w Wadowicach o zarejestrowanie nowego zarządu:
  • Ludwik Guzdek przewodniczący
  • Helena Stanaszek i Stanisław Matuśniak wiceprezesi
  • Władysław Szczur skarbnik
  • Maria Wcisło sekretarz
  • Jan Wcisło, Teodozja Twaróg, Kazimierz Guzdek i Jan Piątek członkowie zarządu.
Później zamiast Stanisława Matuśniaka, który pozostał w zarządzie, nowym wiceprezesem wybrano Kazimierza Guzdka, a zamiast Jana Wcisło i Jana Piątka do zarządu weszli Józefa Guzdek i Stanisław Byrski.
Następne walne zebranie odbyło się 18 stycznia 1981 roku. Uczestniczyło w nim 112 z 159 członków KR. Ludwik Guzdek złożył sprawozdania z działalności KR, Maria Matuśniak przedstawiła działania Komisji Rewizyjnej, a Władysław Szczur omówił pracę SKR. Ustępujący zarząd uzyskał jednogłośne absolutorium, po czym Ludwik Guzdek zgłosił chęć rezygnacji z funkcji prezesa. Jego prośba została jednak odrzucona i skład Zarządu KR oraz Komisji Rewizyjnej pozostał bez zmian. Do Sądu Koleżeńskiego wybrano: Władysławę Wójcik, Władysława Turałę, Tadeusza Kociołka, Ignacego Nowaka i Socałę (imię nie zostało podane w protokole). Inspektorem pracy wybrano Klemensa Guzdka.