Chocznianie we francuskim spisie powszechnym z 1931 roku

 We francuskim spisie powszechnym z 1931 roku ujęto 28 osób urodzonych w Choczni. Z pewnością nie jest to kompletna lista chocznian przebywających wówczas we Francji, o czym wiadomo z innych źródeł. 

Posługując się danymi z poniższej tabeli można określić średni wiek choczeńskiego emigranta na 26 lat. Przeważali mężczyźni (prawie 2/3), zatrudnieni najczęściej w górnictwie. 

75% choczeńskich emigrantów było skupionych w dwóch przemysłowych departamentach (Pas-de-Calais i Meurthe-et-Moselle) w północno-wschodniej Francji, blisko granicy z Belgią.

13 z 28 spisanych osób posiadało żony lub mężów, wśród nich było pięć małżeństw zawartych w Choczni, w tym cztery związki między chocznianami z urodzenia (Bandoła-Skirło, Pietruszka-Bryndza, Burzej-Pietruszka i Kręcioch-Kręcioch).

Część ze spisanych osób pozostała do końca życia we Francji, inne powróciły później do Polski - na przykład: Józef Bandoła z dziećmi do Choczni: Ireną (później Jończyk) i urodzonym we Francji Józefem, czy Piotr Guzdek (do Wadowic). Natomiast Bronisława Kręcioch po II wojnie światowej przeprowadziła się do męża i zamieszkała w Stanach Zjednoczonych Ameryki.

Nazwisko-imię	Data urodzenia	Mąż lub żona	Miejsce	Zawód
Bandoła Irena	1922		Billy-Montigny, Pas-de-Calais
Bandoła Józef	1893	Tekla Skirło	Billy-Montigny, Pas-de-Calais	górnik
Bryndza Jan	1902		Marles-les-Mines, Pas-de-Calais	górnik
Bryndza Mikołaj	1899	Anna Krzaczek	Calonne-Ricouart, Pas-de-Calais	górnik
Bryndza Stefania	1908	Jan Pietruszka	Couvrot, Marne
Burzej Józef	1902	Franciszka Pietruszka	Joudreville, Meurthe-et-Moselle	monter
Dąbrowski Franciszek	1897		Ydes, Cantal	górnik
Dąbrowski Michał	1891		Vitre, Ille-et-Villaine	szofer
Guzdek Józef	1905		Vendin-le-Vieil, Pas-de-Calais
Guzdek Piotr	1903	Zofia Nowak	Vendin-le-Vieil, Pas-de-Calais	górnik
Jamróz Balbina	1913		Noyelles-sous-Lens, Pas-de-Calais
Jamróz Maria	1918		Noyelles-sous-Lens, Pas-de-Calais
Jura Maria	1903		Aulnay-sous-Bois, Seine-Saint-Denis	sortowaczka
Koman Agnieszka	1897		Argenteuil, Val-d'Oise
Kręcioch Bronisława	1924		Homécourt, Meurthe-et-Moselle
Kręcioch Jan	1893	Maria Kręcioch	Homécourt, Meurthe-et-Moselle	górnik
Kręcioch Ludwik	1922		Homécourt, Meurthe-et-Moselle
Kręcioch Maria	1897	Jan Kręcioch	Homécourt, Meurthe-et-Moselle
Kręcioch Mieczysław	1926		Homécourt, Meurthe-et-Moselle	górnik
Kręcioch Władysław	1920		Homécourt, Meurthe-et-Moselle
Paterak Michał	1901		Béthune, Pas-de-Calais	górnik
Pietruszka Franciszka	1905	Józef Burzej	Joudreville, Meurthe-et-Moselle
Pietruszka Jan	1907	Stefania Bryndza	Couvrot, Marne
Skirło Tekla	1899	Józef Bandoła	Billy-Montigny, Pas-de-Calais
Wojtala Józef	1901	Anna Bartmińska	Carvin, Pas-de-Calais
Woźniak Janina	1891	Adam Jamróz	Noyelles-sous-Lens, Pas-de-Calais
Świętek Maria	1907	Tomasz Zając	Bouligny, Meuse
Żak Stanisław	1906		Béthune, Pas-de-Calais	górnik

Miejsca zamieszkania spisanych chocznian

Choczeńscy Kręciochowie we Francji

 

Pierwszy Kręcioch z Choczni mieszkał w Champcueil we Francji już w 1911 roku.  Był to Michał, syn Tomasza i Ludwiki ze Styłów, urodzony w 1889 roku. Po wybuchu I wojny światowej wstąpił  do Legionu Bajończyków (1914) – pododdziału piechoty Legii Cudzoziemskiej, złożonego z polskich ochotników. Później znalazł się 11. Kompanii w Régiment de Marche d’Afrique w stopniu kaprala. Podczas walk z Niemcami pod Arras-Carency (1915) został ranny w nogę i był leczony w szpitalu w Courseulles. Następnie walczył w Grecji, gdzie został ciężko ranny w brzuch.  Zmarł w ambulansie w drodze do szpitala, pochowano go na cmentarzu w Salonikach.

Emigracja z Polski do tego państwa na dużą skalę zaczęła się jednak dopiero w latach 20. XX wieku. Po zakończeniu I wojny światowej Francja musiała odbudować zniszczony kraj, co wymagało dużej liczby pracowników. Rozwijało się też francuskie górnictwo i hutnictwo. Polacy, jako dostępna siła robocza, byli chętnie przyjmowani. Dla nich z kolei emigracja do Francji dawała możliwość uzyskania lepszych zarobków i stabilizacji materialnej, co było dla wielu głównym motorem decyzji o wyjeździe. Tym bardziej, że utrudnienia dla emigrantów wprowadził rząd Stanów Zjednoczonych, czyli kraju, który stanowił główny kierunek wcześniejszej emigracji z południowej Polski.  Nie dziwi zatem, że w Homecourt  w północno-wschodniej Francji pracę w kopalni węgla kamiennego podjął Jan Kręcioch (ur. 1893, syn Tomasza i Ludwiki z domu Styła), były żołnierz Legionów Polskich. Razem z nim w Homecourt zamieszkała jego żona Maria i urodzone w Choczni dzieci: Władysław, Bronisława i Mieczysław Kręciochowie. Co ciekawe, Maria – żona Jana Kręciocha wywodziła się z tego samego rodu, co jej mąż. Była bowiem córką Antoniego Kręciocha i Marii z domu Bąk. Przed II wojną światową Janowi i Marii urodził się jeszcze syn Jan (Jean) i córka Irena (Irene). W 1939 r. Jan Kręcioch znalazł się w komitecie zbiórki środków na polski Fundusz Obrony Narodowej.

Jan Kręcioch

Kolejną przedstawicielką rodu Kręciochów, która wyemigrowała do Francji, była Franciszka, córka Antoniego i Magdaleny z Bąków, urodzona w 1900 roku. Gdy skończyła 18 lat, znalazła zatrudnienie jako robotnica - sortowniczka w odlewni żelaza we Francji, w bliżej nieznanej miejscowości, która ona sama określała nazwą „Frichtat”. Tam dwa lata później poślubiła Filipa Bulatniego, pracującego jako konserwator maszyn w Luksemburgu. Franciszka nie była szczęśliwa w tym związku. Mąż nadużywał alkoholu i stosował wobec niej przemoc. W końcu w 1933 roku po powtarzających się pobiciach opuściła go ostatecznie i wróciła do Polski, ale zachowała nazwisko Bulatni.

Jej rówieśnik Tomasz Kręcioch, syn Michała i Franciszki z domu Szczur, także przebywał przez pewien czas we Francji, gdzie w miejscowości Sedan w 1931 roku urodził się jego syn Tadeusz. Ostatecznie jednak również powrócił do Polski i zamieszkał w Rabce.

Po wybuchu II wojny światowej wymieniony wyżej Władysław, syn Jana, zaciągnął się na służbę w Polskiej Marynarce Wojennej i 8 października 1943 zginął na niszczycielu ORP „Orkan”, zatopionym przez Niemców na północnym Atlantyku.  ORP Orkan, płynący w eskorcie konwoju został trafiony torpedą akustyczną G7es przez niemiecki okręt podwodny U-378. Na okręcie oprócz Kręciocha zginęło 177 Polaków i około 20 Brytyjczyków – była to największa pod względem liczby ofiar strata Marynarki Wojennej w trakcie drugiej wojny światowej. Wcześniej w lipcu 1943 r. Kręcioch uczestniczył najprawdopodobniej w przewożeniu z Gibraltaru na Wyspy Brytyjskie trumny z ciałem premiera Rządu RP, gen. Sikorskiego, który zginął w katastrofie lotniczej.

Ofiarą wojny był również jego ojciec Jan Kręcioch. Został aresztowany 2.03.1942 wraz z pięcioma innymi Polakami jako zakładnik po sabotażu (uszkodzeniu transformatora) w kopalni „Fond de la Noue”, wstrzymującym jej pracę. Po pobycie w obozie internowania w Compiegne został wysłany do obozu koncentracyjnego w Auschwitz (6 lipca), gdzie po 7 tygodniach zarejestrowano jego zgon.

W 1947 r. jego córka Bronisława (ur. w 1924 r. w Choczni) wyjechała z Homecourt do USA i poślubiła tam poznanego we Francji amerykańskiego żołnierza Woodrow’a Chancey’a. Wielokrotnie zmieniała z nim miejsca zamieszkania (Brownsville, Hays, Glenrock, Casper, Minden, Roswell, Denver, Broken Arrow), by ostatecznie osiąść w Bay City w stanie Teksas, gdzie jako Lilian Chancey była urzędniczką w tamtejszym obwodzie szkolnym.

Bronisława/Lilian
Chancey z domu Kręcioch

We Francji żyli nadal jej bracia – Mieczysław (1926-2000), występujący jako Michel Crecian oraz Jean Krecioch (1930-1998).

W 1953 roku Sąd Rejonowy we francuskim Colmar skazał gang sześciu złoczyńców na długie wyroki więzienia za rozbój, włamanie i spisek przestępczy. Wśród skazanych znalazł się Jean Krecioch. Gang, którego był członkiem, dokonał między innymi kradzieży w kopalni Ida w Ste-Marie-aux-Chênes, gdzie ich łupem padło 1600 kilogramów brązu i miedzi, 19 opon i 42 pary nowych butów, a także w sklepie Hausherr w Clouange, skąd ukradli ogromną ilość odzieży, tkanin i prześcieradeł o wartości 460 000 franków. Jean Krecioch był skazany pierwotnie na 5 lat więzienia, ale po apelacji jego wyrok obniżono o rok. Zmarł 45 lat później w Briey.

Osoby o nazwisku Krecioch żyją we Francji nadal i można się domyślać, że także mają choczeńskie korzenie.  

Dokumenty choczeńskich emigrantów

 Dokument potwierdzający zatrudnienie chocznianina Wojciecha Widlarza we francuskich kopalniach węgla kamiennego:

Dowiadujemy się z niego między innymi, że:

• Wojciech Widlarz (w oryginale Albert- francuska wersja jego imienia) urodził się w Chocni w Polsce w 1894 roku, jako syn Jeana (Jana) Widlarza i Anny Pindel,
• 19 czerwca 1921 roku (w rzeczywistości 19 stycznia) Wojciech Widlarz poślubił w Chocni Marię Bandoła, urodzoną w tejże Chocni 7 września 1901 roku (według danych metrykalnych 17 listopada), jako córkę Francois (Franciszka) Bandoły i Josephine (Józefy) Koman,
• Wojciech i Maria Widlarzowie mieli jedną córkę Casimirę (Kazimierę), urodzoną 22 października 1924 i zamieszkiwali w Auby (departament Nord), przy ulicy St. Catharine 3,
• Wojciech Widlarz pracował najpierw w kopalni w Courierres (25.07.1922 - 6.10.1923), a od 8.10.1923 do 7.5.1929 roku w kopalni w Drocourt w ramach Kompanii Górniczej D'Aniche et de l'Escarpelle i był członkiem kasy emerytalnej,
• od 16 czerwca 1945 roku Wojciech Widlarz pobierał świadczenia emerytalne- tylko przez niespełna rok, ponieważ zmarł 29 kwietnia 1946 roku.

Zakończenie pracy Wojciecha Widlarza w górnictwie w 1929 roku było związane z jego emigracją do Urugwaju.

Wojciech Widlarz miał dwóch braci (Michała i Władysława) oraz trzy siostry (Marię, Emilię i Teklę). Na emigracji przebywał także jego brat Michał Widlarz (ur. w 1897 r.), który zmarł w Montevideo w Urugwaju i siostra Emilia (1899-1974), która we Francji poślubiła Franciszka Olmę. Siostra Tekla (1901-1943) wyszła za mąż w Choczni za Tadeusza Klaczaka, a mężem jego siostry Marii (ur. 1896) był chocznianin Karol Pindel. Rodzinę założył także jego brat Władysław Widlarz (ur. w 1904 r.), który poślubił choczniankę Anastazję Nowak.

W 1894 roku urodziło się w Choczni dwóch Wojciechów Widlarzów- nieco starszy z nich, syn Józefa i Marianny z domu Malata, był przed wojną zawodowym wojskowym (w stopniu majora)- link.

Miejscowość Auby, w której mieszkał we Francji Wojciech Widlarz, od 2018 roku posiada ulicę imienia Edwarda Gierka (rue Edward Gierek), przedwojennego górnika z sąsiedniego Leforest, bardziej znanego jako I sekretarz Komitetu Centalnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w latach 1970-80.

Chocznianie zmarli we Francji po 1971 roku

W indeksie zgonów obywateli Francji z lat 1972-2019, wydanym przez francuski Państwowy Instytut Statystyki i Badań Ekonomicznych odnaleźć można również osoby urodzone w Choczni:

• Józef Leszek Czapkiewicz, urodzony 8 sierpnia 1930 jako syn Jana Czapkiewicza i Teresy z domu Pindel, zmarł w 1997 roku,
• Victoire Smaza, urodzona w 1906 roku, zmarła w 1993 roku,
• Maria Jura, urodzona 13 stycznia 1903 roku, jako córka Ludwika Jury i Antoniny z domu Siepak,  żona Georgesa Henriego Decroix, zmarła 15 września 1997,
• Stefania/Stephanie Bryndza, urodzona 14 maja 1908, jako córka Józefa Bryndzy i Agnieszki z domu Ogiegło, żona Jana Pietruszki, zmarła w 1991 roku,
• Maria Jamróz, urodzona 21 stycznia 1918 roku, jako córka Adama Jamroza i Janiny z domu Woźniak, zmarła 3 lutego 1995 roku w Sallaumines,
• Rozalia/Rose Baster, urodzona 24 maja 1937 roku, żona Mieczysława Drożdża, zmarła w 2009 roku,
• Franciszka/Francoise Furlaga, urodzona 29 maja 1912 roku, jako córka Franciszka Furlagi i Marii z domu Stanek, żona Józefa Opińskiego, zmarła w 2002 roku,
• Józef Żak, urodzony w 1916 roku (brak metryki chrztu takiej osoby w Choczni), zmarł w 1993 roku,
• Mieczysław Drożdż/Michel Joseph Droze, urodzony 23 listopada 1934 roku, jako syn Aleksandra Drożdża i Balbiny z domu Bandoła, mąż Rozalii z domu Baster, zmarł w 2005 roku,
• Elżbieta/Elisabeth Kolak, urodzona 30 października 1933 roku, jako córka Karola Kolaka i Marii z Zielińskich, żona Jana/Jeana Flisa, zmarła w 2015 roku,
• Fryderyk Kaczor, urodzony 9 grudnia 1938. jako syn Michała Kaczora i Franciszki z domu Bryzek, zmarł w 2007 roku,
• Balbina Jamróz, urodzona 3 listopada 1913 roku, jako córka Janiny Woźniak, zmarła w 2001 roku,
• Maria Malata, urodzona 22 marca 1906 roku, jako córka Franciszka Malaty i Zuzanny z domu Czapik, żona Henryka Piórkowskiego, zmarła 2 czerwca 1990 roku.
• Michel Crecian, urodzony 4 września 1926 roku jako Mieczysław Kręcioch, syn Jana Kręciocha i Marii z domu Kręcioch, zmarł 15 grudnia 2000 roku w Homecourt.
• Franciszek/Francois Turała, urodzony 10 października 1909 roku jako syn Jana Turały i Marianny z domu Wcisło, zmarł 15 maja 2001 roku w Lectoure.