Nagrobki chocznian na obczyźnie

Jan Widlarz 1911-1987
Australia, Clearview

Jan Ramenda 1908-1944
Włochy, Monte Cassino

Franciszek Bandoła 1846-1896
Czechy, Slezska Ostrava
zbiorowy grób ofiar wypadku na kopalni

Edward Drapa 1920-1973
USA, Streator, Illinois

Jan Kręcioch 1883-1964
USA, Detroit, Michigan

Franciszek Guzdek 1915-1979
USA, Kenosha, Wisconsin

Adam Wcisło 1893-1979
USA, Justice, Illinois

Michał Kręcioch i Balbina Kręcioch zd. Stuglik
USA, Niles, Michigan

Matylda Jarczak zd. Łapka
Kanada, Windsor, Ontario

Waleria Tyszkiewicz z domu Zając
Kanada, Windsor, Ontario

Ks. Jan Guzdek 1876-1933
USA, Browerville, Minnesota

Kolejni chocznianie w siłach powietrznych podczas II wojny światowej

Obok Stanisława Widlarza, Władysława Nowaka i Mariana Talagi, których sylwetki były opisywane we wcześniejszych notatkach, w siłach powietrznych w czasie II wojny światowej służyli także związani z Chocznią Władysław Lipowski i Józef Korzeniowski.

Władysław Lipowski nie był rodowitym chocznianinem, ponieważ przyszedł na świat w sąsiednim Inwałdzie 25 lipca 1905 roku. Niedługo później jego rodzice – stolarz Jan Lipowski i jego żona Agnieszka z domu Widlarz - przeprowadzili się do Choczni, rodzinnej miejscowości Agnieszki, gdzie w lutym 1907 roku urodziła się Anastazja, młodsza siostra Władysława.

Władysław Lipowski z bratem w Rawiczu
Zdjęcie z archiwum Karola Lipowskiego

Władysław Lipowski z pierwszą żoną
Zdjęcie z archiwum Karola Lipowskiego

Władysław Lipowski w latach 70. XX wieku
Zdjęcie z archiwum Karola Lipowskiego

Władysław Stanisław Lipowski figuruje na tak zwanej Liście Krzystka, obejmującej personel Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii w latach 1940-47. Był oficerem technicznym w stopniu kapitana (nr służbowy RAF P-0198). Dwukrotnie został odznaczony Medalem Lotniczym. Po wojnie pozostał na emigracji w Anglii, ale odwiedzał swoją rodzinę w Polsce, która najpierw przeprowadziła się z Choczni do Wadowic, a następnie do wielkopolskiego Rawicza. W 1972 roku Władysław Lipowski poślubił w Windsorze w hrabstwie Buckinghamshire Marian Alice Maud Hicks, z którą przeżył kolejne 5 lat, aż do śmierci w 1977 roku. Według danych z Listy Krzystka spoczywa na cmentarzu w Slough na zachód od Londynu.

Prawie 20 lat młodszy od Lipowskiego był Józef Korzeniowski, urodzony na Patrii w Choczni 22 października 1924 roku, jako syn Ignacego i Zofii z domu Wiktor. Korzeniowscy przed wybuchem II wojny światowej wyemigrowali s Choczni do Kanady. W czasie wojny Józef służył w Wielkiej Brytanii w 304 Dywizjonie Obrony Wybrzeża w stopniu plutonowego (nr RAF 703075). Także znalazł się na Liście Krzystka, był odznaczony Medalem Lotniczym. Zmarł w 1992 roku w Hythe w angielskim hrabstwie Kent.

Korzeniowski z kolegami na lotnisku w Anglii
Zdjęcie z archiwum Johna Korzeniowskiego

Pisząc o osobach związanych z Chocznią i siłami powietrznymi w czasie II wojny światowej, można wspomnieć jeszcze o Władysławie Brońce (1919-2002), z zawodu ślusarzu, który we wrześniu 1939 roku służył w stopniu starszego szeregowego w obsłudze naziemnej 2. Pułku Lotniczego w Krakowie. Dostał się do niewoli niemieckiej i był więziony w Stalagu II B Hammerstein na Pomorzu (do sierpnia 1940 roku). W 1947 roku wyemigrował do Detroit w USA, gdzie zresztą się także urodził. W okresie międzywojennym jako mieszkaniec Choczni był działaczem Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Męskiej, w 1937 roku w Krakowie ukończył kurs przodowników gier sportowych tej katolickiej organizacji.

We wrześniu 1939 roku w 2. Pułku Lotniczym służył również Franciszek Szczur (1902-1977), wzięty do niewoli niemieckiej we Lwowie i przetrzymywany w stalagu Wildberg. Po wojnie był m.in. radnym GRN w Choczni.

Choczeńskie korzenie mieli ponadto Antoni Guzdek, urodzony w 1915 roku w Zawadce, zbrojmistrz plutonowy w 304 Dywizjonie Bombowym i 315 Dywizjonie Myśliwskim w Wielkiej Brytanii, bliźniacy Joseph i George Klaputowie, strzelcy w załodze bombowca B-17 w Siłach Powietrznych Stanów Zjednoczonych Ameryki i Alfred Turala, oficer United States Army Air Forces.

O choczeńskich emigrantach w Dzienniku Urzędowym Urugwaju

 

Urugwaj, a nie znacznie większe Brazylia, czy Argentyna, był głównym kierunkiem emigracji chocznian do Ameryki Południowej. Tego tematu dotyczyły notatka „Emigracja choczeńska w Urugwaju” i jej późniejsze uzupełnienie (link).

Kolejnym źródłem, które wnosi nowe informacje o urugwajskich chocznianach, są Dzienniki Urzędowe tego państwa (Diario Oficial Uruguay), gdzie znaleźć można między innymi dane o ich małżeństwach, zgonach, sprawach spadkowych, czy biznesowych.

Pewną trudność w posługiwaniu się tym zasobem archiwalnym stanowi fakt, że w żadnym zapisie z tego Dziennika Urzędowego nie pojawia się nazwa Chocznia, jako miejsce urodzenia ujętych tam osób, wobec czego choczeńskich emigrantów wyszukiwać można wyłącznie znając już wcześniej ich nazwiska lub sprawdzając zestaw nazwisk typowych dla Choczni. Z kolei ułatwieniem jest przyjęte we wszystkich krajach hispanojęzycznych podawanie przy danej osobie zarówno nazwiska jego ojca, jak i matki. Stąd mamy na przykład Juana (Jana) Bryndzę Woźniaka, jako syna Wawrzyńca Bryndzy i Marii Woźniak, czy Ladislao (Władysława) Wider Kobialka, jako syna Ignacego Widra i Anny Kobiałka.

Zgony pierwszej fali dorosłych chocznian, którzy wyemigrowali do Urugwaju w na przełomie  lat 20. I 30. XX wieku i pozostali tam już na stałe:

- Michał (Miguel) Widlarz Pindel zmarł 16 września 1982 roku w wieku 84 lat,

- Ladislao (Władysław) Guzdek Burzej zmarł 3 listopada 1980 roku w wieku 81 lat,

- Jose Gurdek zmarł 22 stycznia 1979 roku w wieku 85 lat, jako wdowiec,

- Elżbieta Brusik Kolber de Wider (córka Józefa Brusika i Marianny Magdaleny z domu Kolber, była  żona Władysława Widra), Rosjanka (?), zamieszkała przy Hipolito Irigoyen 1890, zmarła 1 kwietnia 1978 roku w wieku lat 73,

- Francisco (Franciszek) Cibor Watroba zmarł 11 stycznia 1977 roku w wieku 87 lat; przy nim notatka, że mieszkał w Montevideo przy ulicy Joe Ma. Charry 2108 oraz że był Polakiem (polaco) i żonatym (casado),

- Antonio Turala Dabrowski zmarł 15 marca 1976 roku w szpitalu Maciel, jako osiemdziesięcioletni wdowiec,

- Ana Styla de Gurdek (z domu Styła, po mężu Gurdek – szwagierka Józefa Putka) zmarła 7 maja 1972 roku,

- Ana (Anna) Wider de Guzdek (z domu Wider, po mężu Guzdek) zmarła 3 maja 1953 w wieku 56 lat, jako Polka i mężatka, mieszkanka Montevideo, F. Rodriguez 3283,

- Alberto (Wojciech) Matejko, zmarł 3 grudnia 1948 roku w wieku 47 lat, Polak, żonaty, mieszkaniec Montevideo H. Pasteur,

- Ladislao (Władysław) Wider Kobialka zmarł 7 sierpnia 1946 roku w wieku 47 lat, Polak, żonaty, mieszkaniec Montevideo, Veracierto 1890.

Małżeństwa chocznian:

- 9.02.1955 Montevideo, Ladislao (Władysław Guzdek) lat 55, wdowiec, Polak, robotnik (jornalero) zamieszkały w Montevideo, Geronimo Piccioli 3543 poślubił wdowę Annę Drożdż (byłą żonę Wojciecha Matejki), lat 55, Polkę zamieszkałą w Montevido, Geronimo Piccioli 3543,

- 23.10.1952 Montevideo, Joanna Matejko (córka Wojciecha i Anny z domu Drożdż), lat 25, Polka, panna, pracująca, wyszła za mąż za Alejandro Steinera, lat 34, kawalera, chemika przemysłowego,

- 22.01.1949 Montevideo, Francisco (Franciszek) Woźniak (syn Michała i Wiktorii z Romańskich) lat 54, Polak, wdowiec, robotnik budowlany, zamieszkały przy Feliciano Rodriguez 2755, poślubił Antoninę Przytulak lat 51, Polkę, rozwódkę zamieszkałą przy Feliciano Rodriguez 2755,

- 2.06.1948 Montevideo, Jose (Józef) Gurdek (syn Józefa i Anny z domu Styła) lat 25, Polak, kawaler, poślubił Marię Teresę Staroń, lat 19, pannę zamieszkałą Melo 2381,

- 6.06.1947 Julian Guzdek (syn Władysława i Anny z domu Wider) lat 23, Polak, kawaler, elektryk, zamieszkały Zapucay 3575 poślubił Józefę Marię Woźniak (córkę Franciszka i Heleny z domu Woźniak z Zawadki) lat 21, Polkę, pannę, zamieszkałą Zapucay 3575,

- 1.06.1942 Montevideo, Ladislava (Władysława) Woźniak (córka Dominika i Marii z domu Bąk) lat 20, Polka, panna, zamieszkała Brago Largo 3635 wyszła za mąż za Ignacio Nalborczyka lat 21, Polaka, kawalera, z zawodu malarza, zamieszkałego Paso de la Espanola 2836,

- 8.03.1941 Rio Negro, Juan (Jan) Faber (Syn Karola i Antoniny z domu Woźniak), lat 36, Polak, kawaler, pracownik budowlany, poślubił Carmen Carneiro, lat 34, pannę.

Małżeństwa dzieci chocznian urodzonych w Urugwaju (przykłady):

- 2.05.1975 Montevideo, Juan Jose Karawacki Balonowna (syn Władysławy Balon z Choczni) lat 30, kawaler, poślubił Bettinę Annabel Tarrasa lat 22, pannę, studentkę,

- 4.03.1970 Alfredo Maximo Wider Brusik (syn Władysława Widra i Elżbiety z domu Brusik) lat 29, kawaler, tokarz mechanik, poślubił Albę Rene Espinosa, lat 21, pannę, 

- 02.07.1968 Montevideo, Enrique Karawacki Balonowna (syn Władysławy Balon z Choczni) lat 25, kawaler, poślubił Miriam Murara, lat 18, pannę, studentkę,

- 23.12.1958 Montevideo, Roman Wider Brusik (syn Władysława Widra i Elżbiety z domu Brusik) lat 29, kawaler, mechanik, poślubił Ines Slodki, pannę lat 29, zamieszkałą Murcia 1505,

- 29.02.1956 Montevideo, Wojciech Matejko (syn Wojciecha i Anny z domu Drożdż) lat 19, kawaler, malarz, poślubił Olgę Mabel Aranda, pannę, lat 16.

Sprawy spadkowe chocznian (przykłady):

- 7.02.2017 Montevideo, Sędziowie Sądu Rodzinnego nakazali otwarcie wymienionych poniżej spadków oraz wezwali i zwołali spadkobierców, wierzycieli i inne osoby zainteresowane nimi, aby w ciągu trzydziestu dni mogli właściwie wywnioskować swoje prawa przed odpowiednią siedzibą: Ladislao Gurdek Styla (syn Józefa i Anny z domu Styła)

-16.07.1996 Montevideo, Sędziowie Sądu Rodzinnego nakazali otwarcie wymienionych poniżej spadków oraz wezwali i zwołali spadkobierców, wierzycieli i inne osoby zainteresowane nimi, aby w ciągu trzydziestu dni mogli właściwie wywnioskować swoje prawa przed odpowiednią siedzibą: Ladislava Ana Balon Styla (córka Szymona Balona i Anny z domu Styła)

- 5.11.1987 Maldonado, Sędzia Cywilny Pierwszej Instancji otworzył sprawy spadkowe po: Carmen Carneiro i Juan Faber Wozniak, powołując spadkobierców, wierzycieli i inne strony do stawienia się w ciągu trzydziestu dni, aby prawidłowo uwzględnić swoje prawa,

- 21.02.1957 Montevideo, Postanowieniem Sędziego Cywilnego Pierwszej Instancji informuje się opinię publiczną o otwarciu spadku po Juanie Bryndza Wozniaku, wzywając spadkobierców, wierzycieli i inne zainteresowane strony do stawienia się w terminie trzydziestu dni, aby należycie uwzględnić ich prawa przed tym Sądem.

Sprawy różne dotyczące chocznian (przykłady):

- 20.08.1962 Dzięki interwencji Asociacion Nacional Balanceadores obiecaliśmy sprzedać pani Luisie Alvarez de Ferrara restaurację i browar znajdujące się przy ulicy San Jose 1229 – Mariano Phencovich Makianich, Jose Mikulski Yasiokonskich, Jose Gurdek Styla (syn Józefa i Anny z domu Styła) i Teresa Staron de Gurdek,

- 09.04.1947 Na mocy postanowienia sędziego I Instancji ulegają sprostowaniu dane osobowe w akcie małżeństwa Juana Karawackiego i Ladislawy Anny Gurdek oraz w aktach urodzin ich dzieci Enrique Miguela i Juana Jose Karawackich zamiast Ladislawa Anna Gurdek powinno figurować Ladislawa Ana Balonowna, córka Simona Balona i Anny Styła, a nie Jose (Józefa) Gurdka i Anny Styła,

- 16.02.1943 Generalna Dyrekcja Podatków, Dział Pracy Bezpośredniej przedstawia wykaz dokumentów budowlanych i rozliczeniowych z terminem płatności 60 dni w stosunku do m.in. Francisco Woźniaka, nr ewidencyjny 72323/24.