Pokazywanie postów oznaczonych etykietą mapa. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą mapa. Pokaż wszystkie posty

piątek, 21 listopada 2025

Chocznia na niemieckiej mapie z 1942 roku

 W 1942 i 1943 roku mapa powiatu bielskiego (Kreis Bielitz), do którego należała wówczas Chocznia, stanowiła jeden z załączników do pism między Ministrem Finansów Rzeszy (Reichsminister der Finanzen) a Głównym Urzędem Powierniczym Wschód (Haupttreuhandstelle Ost) w sprawie wydzielenia działek z majątku przejętego przez Urząd Powierniczy na potrzeby Sił Zbrojnych SS (Waffen SS) w Auschwitz. 

Prawdziwość danych zawartych na mapie potwierdził we wrześniu 1942 Zarząd Powiatowego Urzędu Budowlanego w Bielsku (Kreisbauamt in Bielitz).

Wschodni fragment tej mapy przedstawia się następująco:


Mimo, że mapę wykonano według opisu w skali 1:100.000 (1 cm na mapie ma odpowiadać 1 km w rzeczywistości), to nie zawiera ona zbyt wielu szczegółów. Pokazuje przebieg głównych dróg i linii kolejowych oraz cieków wodnych, obszary zwartej zabudowy i granice powiatu oraz gmin a także granicę z Generalną Gubernią.

W okolicy Choczni nazwy miejscowości są w niektórych przypadkach zniemczone (Wadowitz, Friderichowitz, Andrichau, Sleszowitz, czy Targanitz). 

Co do samej Choczni, to przebieg jej granic na mapie jest taki sam, jak obecnie. Co ciekawe, Chocznia nie graniczyła wtedy z Zagórnikiem (współcześnie istnieje trójstyk granic Inwałdu, Choczni i Zagórnika, a na niektórych dokładnych mapach można dopatrzyć się kilku- kilkunastometrowej granicy choczeńsko-zagórnickiej). Poza tym niedokładnie przedstawiono przebieg cieków wodnych w Choczni - o ile zgodnie z rzeczywistością zaznaczono bieg Konówki, to Choczenka jest widoczna tylko we fragmentach.



poniedziałek, 12 sierpnia 2024

Choczeński dwór sołtysi na szkicowych mapach z połowy XIX wieku

Austriaccy geometrzy, dokonujący w połowie XIX wieku pomiarów Choczni, rejon nieistniejącego już obecnie dworu sołtysiego umieścili na trzech szkicowych mapkach.


Widoczne są na nich między innymi:

- 3 stawy sołtysie, z których tylko jeden był wówczas napełniony wodą,

- przebieg dawnej Drapówki i głównej drogi przez wieś, które nie łączyły się ze sobą. Dawna Drapówka biegła wzdłuż brzegu największego stawu sołtysiego,  a później zbliżała się do głównej drogi przez wieś, by w miejscu ich obecnego skrzyżowania odbić w bok i prowadzić dalej wzdłuż Choczenki w górę wsi, po śladzie obecnej ulicy Głównej. Natomiast główna droga przez wieś do miejsca skrzyżowania z Drapówką pokrywała się przebiegiem z obecną ulicą Główną, dalej jednak przekraczała Choczenkę, prowadząc do dworu sołtysiego,

- dwór sołtysi z zabudowaniami gospodarczymi (nr 83 na doklejonym fragmencie), będący wtedy własnością Piotra Dunina,

- dom nr 132 także należący do majątku sołtysiego, w którym mieszkali kolejni młynarze z Sołtystwa. 

Dworek sołtysi przed jego rozbiórką (początek XX wieku)
Ilustracja do jednej z książek Józefa Putka


czwartek, 30 maja 2024

Chocznia na polskiej mapie z 1787 roku

 


W 1787 roku Karol de Perthees, pułkownik wojsk koronnych i geograf królewski sporządził mapę Województwa Krakowskiego i Księstwa Siewierskiego, na której znalazła się również Chocznia. Fakt ten jest o tyle ciekawy, że Chocznia nie należała już wówczas do Korony Polskiej, lecz od czasu I rozbioru znajdowała się pod panowaniem austriackiego cesarza Józefa II Habsburga. 

Pełna nazwa tej mapy była dość długa: "Mappa szczegulna Woiewodztwa Krakowskiego i Xsięstwa Siewierskiego zrządzona zinnych wielu mapp mieyscowych tak dawniey iak i świeżo odrysowanych tudzież gościńcowych i niewątpliwych wiadomości wszystko według reguł geograficznych i obserwacyi astronomicznych". Jej skala również była interesująca: "Pięć mil w proporcyi piętnastu na Gradus".

Autor zadedykował ją i ofiarował królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu.

Kilka lat wcześniej (1779-1784) znacznie dokładniejszą mapę Choczni i jej okolic wykonali austriaccy wojskowi pod kierunkiem Friedricha von Miega (link).

W przeciwieństwie do Pertheesa zespół Miega uwzględnił na swojej mapie przebieg Gościńca Cesarskiego z Wiednia do Lwowa, który wtedy był jeszcze w budowie. Na mapie Pertheesa główne szlaki komunikacyjne omijają Chocznię. Najbliższa większa droga to trakt z Zatora w stronę Kęt, przez Gierałtowice, Nidek i Witkowice. Natomiast z Wadowic w stronę Andrychowa i dalej Kęt można było dostać się złej jakości gościńcem, zwanym w Choczni Starym Gościńcem lub Drogą Sobieskiego, która prowadziła działem na północ od zabudowań wsi. Uwzględniono również podrzędną drogę z Wadowic w kierunku Zatora.

Jeżeli chodzi o Chocznię, to zaznaczono na niej jedynie kościół parafialny i przebieg Choczenki (bez Konówki). W pobliżu Choczni nie ma na niej żadnych kompleksów leśnych. Nazwa wsi nie jest przekręcona lub inna, niż obecnie obowiązująca, jak stało się np. z Inwałdem (na mapie Pertheesa Kynwald), Przybradzem (Przybrod), Graboszycami (Grabieczyce), czy Bulowicami (Bulewice).

Granica między ziemiami pozostałymi przy Koronie Polskiej, a austriacką Galicją, biegła wtedy wzdłuż Wisły (Perthees zaznaczył ją kolorem żółtym i różowym).

piątek, 30 kwietnia 2021

Chocznia na mapie wojskowej z 1885 roku


 Fragment mapy Wadowice Zone 6 Col. XXI wydanej w 1885 roku przez Cesarsko- Królewski Wojskowy Instytut Geograficzny z Wiednia.
Z nazw związanych z Chocznią pojawiają się na niej:
  • Choczenka,
  • Konówka,
  • Choczyński Dział,
  • Skolec (Bliźniaki),
  • Dział (między doliną Choczenki a doliną Konówki),
  • Sołtystwo (M.H.- Meierhof, czyli folwark),
  • Kawkówka (karczma przy granicy z Kaczyną).
Zaznaczono również:
  • kościół w Choczni (symbolem),
  • austerię przy Gościńcu Cesarskim (słownie W.H.- Wirtshaus),
  • karczmę przy trójstyku granic Choczni, Tomic i Wadowic -po stronie wadowickiej (słownie),
  • karczmę w Zawadce blisko granicy z Chocznią Górnicą (słownie),
  • kapliczkę na Sołtystwie (symbolem),
  • układ dróg,
  • wysokość niektórych wziesień,
  • strzelnicę (słownie- Schießstätte).
Zaskakuje lokalizacja tej strzelnicy. Autorzy mapy umieścili ją pomiędzy obecną ul. Góralską a drogą prowadzącą od os. Komaniego w kierunku Wadowic (Przecznicą), w terenie obecnie zalesionym i zróżnicowanym pod względem ukształtowania, który w Metryce Józefińskiej był określany jako Dolina Babiego Potoku, a bardziej współcześnie jako Olszynki, czy Pultka.
Ze źródeł historycznych wiadomo o terenie wynajmowanym przez wojsko austriackie od choczeńskiego plebana, ale znajdował się on w innym miejscu (Księży Las/Księża Barć), niż wskazano na mapie. Nie zgadza się również czas, gdyż wynajem "poligonu" do ćwiczeń w Księżym Lesie rozpoczął się w pierwszej dekadzie XX wieku, czyli około 20 lat później, niż powstała ta mapa.

piątek, 4 września 2020

Plan Choczni z 1870 roku

W 1870 roku nauczyciel i kierownik szkoły w Choczni Antoni Gajda sporządził plan wsi, na którym naniósł najważniejsze obiekty, drogi, lasy, stawy i cieki wodne.
Kim był autor planu?
Urodził się około 1835 roku w Mucharzu jako syn Antoniego i Marii z domu Owczarz. Zaczynał karierę jako organista, a w latach 1861-63 nauczał w szkole głównej w Wadowicach, po czym 24 sierpnia 1864 roku przeniósł się do Choczni. W 1865 roku poślubił w tutejszym kościele Emilię Buchelt z Wadowic. W 1866 roku starał się o wsparcie od rządu z powodu przebytej rok wcześniej groźnej choroby. Natomiast w 1869 roku otrzymał nagrodę w wysokości 50 florenów i dekret pochwalny od Wydziału Krajowego Rady Szkolnej. Był członkiem choczeńskiej Rady Miejscowej Szkolnej od 1872 roku, a w 1874 roku został skierowany na miesięczny wakacyjny kurs w męskim seminarium nauczycielskim w Krakowie. W latach 1875-76 kierował choczeńską szkołą ludową z pensją roczną w wysokości 450 złotych, był znanym w okolicy propagatorem sadownictwa. Ponadto w 1875 roku ofiarował 3 złote reńskie na przelanie/powiększenie choczeńskiego dzwonu kościelnego. Jego najbardziej znanym wychowankiem był przyszły poseł Antoni Styła. Po wakacjach 1876 roku Gajda powrócił do pracy w szkole głównej w Wadowicach. Zmarł tamże w 1902 roku i 28 października spoczął na wadowickim cmentarzu parafialnym. Używał także nazwiska Kromirski.

Z planem Gajdy możemy zapoznać się dzięki uprzejmości Janusza Wątroby:


 Nazwy wymienione w planie Gajdy to:
  • Zawale, Stary Gościniec, Droga Gminna (Główna), Droga Biała, Droga Zawadzka/Góralska, Droga na Baranciok (drogi),
  • Choczynka, Opusta (Konówka), Potoki Bryndzowskie (cieki wodne)
  • Sośnina Widrów, Sośnina Plebańska, Las Pański (lasy)
  • Giermatka, Skopce (wzniesienia),
  • Polana Rzyckiego,
  • Dolina Dziadkowska, 
  • Stawy Plebańskie.
  • Choleryczny Cmentarz,
  • kościół, plebania, szkoły w górnej i dolnej Choczni, organistówka (dom ówczesnego organisty Józefa Capa/Czapika), sołtystwo, dom zajezdny (austeria) (budynki).
W formie symboli zaznaczono także:
  • młyny- Warmuza, Styły "Kotusia", sołtysi, Romańczyków i Burzejów,
  • kuźnie- Jakuba Sikory w Górnej Choczni oraz jego brata Antoniego Sikory w pobliżu austerii- ta druga powstała w rzeczywistości po 1870 roku.
Co może na tym planie dziwić lub powodować zastanowienie?
  • tajemnicza data przy sołtystwie (23.12.1856?) oraz narysowany przy niej symbol (wiatrak? drogowskaz?),
  • brak cmentarza parafialnego,
  • wyrysowanie przebiegu linii kolejowej, chociaż wał kolejowy usypano dopiero w 1887 roku.


poniedziałek, 13 stycznia 2020

Okolice kościoła na mapce/szkicu z połowy XIX wieku

Szkic sporządzony przez austriackich mierniczych w latach 1844-1852, dokonujących pomiarów gruntów choczeńskich do celów podatkowych:

Kolorem fioletowym oznaczono:
  • kościół parafialny pod wezwaniem Narodzenia św. Jana Chrzciciela- poprzednia drewniana i częściowo otynkowana wersja, poświęcona w 1808 roku. Lokalizacja pokrywa się z obecną, ale oczywiście rozmiary obiektu były mniejsze. Na ogrodzonym placu przykościelnym od strony Choczenki i od wschodu krzyżami oznaczono stary cmentarz, obecnie nieistniejący.
  • dzwonnicę (z lewej strony kościoła, przy głównym wejściu na teren przykościelny)
  • trupiarnię (z prawej strony kościoła, nieco bardziej na południe w stosunku do lokalizacji obecnej kaplicy pogrzebowej)
Kolorem żółtym oznaczono:
  • plebanię (nr 35), inaczej zorientowaną w stosunku do kościoła, niż obecna oraz przesuniętą nieco na południe,
  • plebańskie zabudowania gospodarcze po obu stronach drogi w stronę obecnego cmentarza, stodoła z wozownią po lewej stronie drogi, chlewy i obory po prawej stronie drogi.
  • wikariówkę- osobny budynek dla wikariuszy przy płocie kościelnym, naprzeciw plebanii (na terenie obecnego parkingu po południowej stronie kościoła).
  • organistówkę/szkołę przyparafialną (nr 34), budynek ten pełnił też w razie potrzeby (czyli epidemii) funkcję szpitala.
Kolorem niebieskim oznaczono:
  • Choczenkę, opływającą teren przykościelny od północy, na której na czarno naszkicowano mostek (ławkę) od strony północno-wschodniej kościoła, 
  • stawek naprzeciw obory plebańskiej.
Na zielono zaznaczono między innymi ogród/sad plebański, a na beżowo ważniejsze drogi:
  • początek obecnej ulicy Kościelnej w stronę aktualnego cmentarza,
  • początek Białej Drogi,
  • początek drogi w stronę obecnego Osiedla Putka,
  • początek Przytnicy.




czwartek, 27 czerwca 2019

Chocznia na mapie z XVIII wieku

W latach 1779-1784 austriaccy wojskowi pod kierunkiem podpułkownika Friedricha von Miega wykonali dokładną mapę topograficzną Galicji, w tym również samej Choczni i jej otoczenia.
Opis do tej mapy znajduje się w osobnej notatce (link).


Mapa Miega odznacza się niezłą precyzją i rejestruje mnóstwo szczegółów, przez co ma duże znaczenie historyczne i poznawcze. 
Nazwa Chocznia została na niej zapisana w formie "Hocznia", nieco inaczej wyglądają również zapisy nazw sąsiednich miejscowości: Niwald (Inwałd), Zawada (Zawadka), Gorzein (Gorzeń).
Jeżeli chodzi o cieki wodne i inne tego typu obiekty, to austriaccy kartografowie uwzględnili przepływające przez wieś Choczenkę i Konówkę, choć ich nazwy nie zostały podane.
Zwraca uwagę długa młynówka/przykopa odłączająca się od Choczenki w górnej części wsi, która zasilała w wodę stawy przy młynach Romańczyków, Burzejów i Styłów, a następnie dwa duże stawy sołtysie.
Widoczne są również mniejsze stawy przy samej Choczence, służące do spiętrzenia wód przy młynach:
  • w środkowej części wsi, powyżej obecnej szkoły (wtedy młyn Balonów- później w kolejności: Jelonka, Warmuzów i Antoniego Widlarza),
  • w dolnej części wsi, pod Pagorkiem Malatowskim, na obecnym lądowisku dla helikopterów (dwa stawy przy młynie Szczurów).

Po drugiej stronie Choczenki w stosunku do stawu Szczurów, ale bliżej Bożej Męki usytuowany był staw Wątrobów. Brak natomiast na mapie stawów dworskich w dolinie przy Konówce, które niedługo później przeszły na własność plebańską.

Mapę Miega sporządzono jeszcze przed wybudowaniem Traktu Cesarskiego z Wiednia do Lwowa. Jego zakładany przebieg został wprawdzie zaznaczony na mapie brązową linią, ale faktycznie trakt ten został poprowadzony inaczej. Różnica dotyczy odcinka od Wadowic do przecięcia Choczenki, gdzie rzeczywisty przebieg traktu (czyli obecnie dolna część ulicy Tadeusza Kościuszki, zaznaczona na mapie linią przerywaną) znajduje się poniżej trasy traktu z mapy Miega, wychodzącego z obecnej ulicy Słowackiego w Wadowicach i przecinającego obecne Osiedle Malatowskie w Choczni, by dołączyć do aktualnego przebiegu gdzieś u wylotu Zawala.
Do wybudowania Traktu Cesarskiego rolę głównej arterii komunikacyjnej w tej okolicy pełnił tak zwany Stary Gościniec (Droga Sobieskiego), omijający Chocznię od północy. Z dolnej części Choczni można było dojechać do niego drogą od strony Zawala, która łączyła się ze Starym Gościńcem przy Bożej Męce (zaznaczonej na mapie krzyżem). Drugą możliwość dojazdu, z Sołtystwa i górnej części wsi, stanowiła droga w przybliżeniu pokrywająca się z dzisiejszą ulicą Drapówka. Od niej odbijała w bok jeszcze przed stawami sołtysimi droga na Zarąbki, którą dojechać można było także do młyna Styłów.
Z mapy wynika, że obecna ulica Główna kończyła się na wysokości Sołtystwa, a do zabudowań powyżej prowadziła wymieniona wyżej droga boczna od Drapówki, oraz przedłużenie obecnej Białej Drogi, którym po przekroczeniu Choczenki można było cofnąć w okolice obecnej szkoły w Choczni Górnej lub posuwać się dalej w stronę Kaczyny. Nie istniała również wówczas dolna część obecnej ulicy Góralskiej i zjazd z Przytnicy w kierunku kościoła.
Zabudowa wsi skupiała się wzdłuż Choczenki. Nieco dalej usytuowane były tylko domy na obecnych osiedlach: Malatowskim, Komanim i Ramendowskim oraz Zarąbkach, a także pojedyncze zabudowania na Górnicy i dolinie Babskiego Potoku (przy granicy z Wadowicami od strony ulicy Karmelickiej). Niezamieszkałe były: Patria, Barańciak, Drapówka, Kościelna, Góralska (z wyjątkiem Górnicy), Dział i cała obecna ulica Kościuszki powyżej mostu na Choczence.
Kartografowie Miega zaznaczyli na mapie ponadto kościół parafialny, który znajdował się w tym samym miejscu, co obecnie. Nie był to oczywiście obecny kościół zbudowany w latach 80-tych XIX wieku, ani nawet jego poprzednia wersja, poświęcona w 1808 roku. Brak również obecnego cmentarza, który usytuowany był wtedy wokół kościoła.
Oprócz krzyża przy Bożej Męce zaznaczono również kolejne dwa: u wylotu obecnej ulicy Kościelnej na Góralską Drogę oraz na drodze od stawów Szczurowskich w kierunku Wadowic.
Nie widać dużych różnic w zalesieniu Choczni, choć wydaje się, że obecnie znacznie większą powierzchnię zajmuje Księży Las. Największy kompleks leśny znajdował się tak jak i teraz pod Bliźniakami.


piątek, 14 września 2018

Mapka Choczni z okresu międzywojennego


Zgodnie z opisem mapa wykonana została w skali 1:25000, czyli 1 cm na mapie to 250 m w terenie.
Nie jest znana data jej powstania, ale musiało się to stać najpóźniej w 1933 roku, kiedy to Chocznia przestała być samodzielną gminą.
Stąd też dopisek w prawym dolnym rogu z datą 1936 pochodzi z czasów późniejszych.
Na mapie uwzględniono 12 nazw części wsi:
Patrja (Patryja według Urzędowego Wykazu Nazw Miejscowości z 2015 roku), Zawale, Baraniok (obecnie Barańciak), Pagórek Malatowski, Pagórek Koman (Komani), Pagórek Nad Kościołem (Pagórek Ramendowski), Biała Droga, Stawisko, Sołtystwo, Graboniówka, Morgi i Górnica oraz potoki: Choczenkę i Konówkę.