 |
| autoportret |
W 1816 roku w choczeńskich
kościelnych księgach metrykalnych odnotowano po raz pierwszy obecność mieszkańców
wyznania mojżeszowego narodowości żydowskiej.
A dokładnie osiemdziesiąt lat
później (w 1896 roku) przyszedł na świat w Choczni jeden z najwybitniejszych
przedstawicieli tej społeczności- Emanuel Luftglas, syn Dov-Bar Luftglasa i
Estery z domu Sheingut. Nie jest to fakt powszechnie znany- co prawda niektóre
izraelskie źródła encyklopedyczne podają jako miejsce jego urodzenia
miejscowość o podobnej nazwie (Hotz’niah lub Bhotznia), ale położoną gdzieś w …
Rosji.
Emanuel, zwany
w Choczni Mańkiem, już od dziecka wykazywał duży talent malarski. Gdy miał 13
lat namalowane przez niego obrazy zobaczył znany niemiecki mecenas kultury i
zachwycony talentem Mańka namówił jego rodziców, aby wysłali syna na studia
artystyczne do Lipska, które sam opłacił. Po ukończeniu w 1915 roku studiów w Königliche Akademie für graphische Künste und Buchgewerbe Emanuel
Luftglas kontynuował naukę w Akademii Sztuk Pięknych w niemieckim Buxtehude, w
specjalizacji scenografia teatralna. Jednocześnie pracował jako scenograf dla
teatru i opery w pobliskim Hamburgu. W 1925 roku powrócił do niepodległej
Polski. Wkrótce na zlecenie Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Kalwarii
Zebrzydowskiej przyozdobił wnętrze miejscowej synagogi obrazami i ornamentami
opartymi na motywach biblijnych. Ale w tym czasie pochłaniała go głównie
działalność w ruchu syjonistycznym, dążącym do odtworzenia żydowskiej
siedziby narodowej na terenach starożytnego Izraela. Na wezwanie syjonistów już
w 1926 roku wyjechał na stałe do Izraela razem z pochodzącą z Wadowic żoną
Miriam Amalią Haas (zwaną Malką), zamieszkał w Tel Awiwie i posługiwał się
nazwiskiem Emanueli lub Emanuel. Dzięki emigracji uniknął tragicznego losu swoich
sióstr Hanny i Friedy, które zginęły w czasie II wojny światowej. W Auschwitz
zamordowany został również jego siostrzeniec, zaledwie dziesięcioletni Henryk.
Po przybyciu
do Palestyny Luftglas wstąpił do trupy artystycznej, która założyła teatr
"T.A.Y" (Izraelski Teatr Artystyczny). Później był także jednym z
założycieli satyrycznego Teatru Matate („Miotła”) i jego stałym scenografem. Jednocześnie
pracował dla teatru "Ohel”, Teatru Narodowego Habima i
izraelskiej Opery. Jego
zasługi dla nowoczesnego teatru izraelskiego są tak duże, że określa się go
jako jednego z jego „ojców założycieli”.
Przez 25 lat był jedynym profesjonalnym scenografem w Palestynie, charakteryzującym
się pomysłowością i oryginalnością, ale biorącym równocześnie pod uwagę
ograniczenia budżetowe i dostępność materiałów.
Jako pierwszy użył obrotowej platformy scenicznej i zastosował
rzutowanie na scenę slajdów lub fragmentów filmów. Oprócz tego udzielał się
jako pedagog, wychowując całą rzeszę swoich następców.
Jako
ciekawostkę można podać fakt, że podczas partii szachów na żywo, rozgrywanej w
1931 pomiędzy arcymistrzami Rubinsteinem i Marmaroszem, stroje żywych „figur
szachowych” zostały zaprojektowane właśnie przez Emanueliego, czyli Emanuela Luftglasa.
 |
| jewishchesshistory.blogspot.com |
Mimo tylu
obowiązków związanych z pracą dla teatru Luftglas nie zaniedbywał malarstwa.
Tworzył głównie w technice olejowej: pejzaże, portrety i sceny biblijne, wzorując się na renesansowych twórcach niderlandzkich.
 |
| Izraelskie Muzeum Narodowe |
Zmarł 14 września 1958 roku, a przygotowywane przez niego przez wiele lat opracowanie „Van Eyck i Vasari - im
Lichte neuer Tatsachen” („Van Eyck i Vasari- w świetle nowych faktów”) ukazało się
dopiero siedem lat później, wydane przez jego żonę i córkę.
Kilka prac
malarskich Luftglasa znajduje się w kolekcji Izraelskiego Muzeum Narodowego,
około setki szkiców krajobrazowych zgromadziło centrum Hmila’h, a jego
twórczości malarskiej poświęcone były wystawy w 1959, 1964, 1978, 2001 i 2006
roku. Pozostawił również kilkaset szkiców scenografii teatralnych i kostiumów,
wykonanych w pastelach lub farbami wodnymi.
W 2009 roku na
domu w Tel Awiwie, przy ulicy Hermann Cohen 8, w którym zamieszkiwał Emanuel
Luftglas, władze miejskie zawiesiły tablicę upamiętniająca jego postać.
