Wprawdzie Pietruszkowie
zamieszkują Chocznię nieprzerwanie od lat siedemdziesiątych XVII wieku (czyli
czasów panowania króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego), to jednak z
niejasnych przyczyn przez pierwsze kilkadziesiąt lat swojej obecności w Choczni
rzadko chrzcili w niej dzieci i zawierali związki małżeńskie.
W choczeńskich księgach
metrykalnych w XVII wieku odnotowano zaledwie jeden chrzest dziecka, którego
rodzice nazywali się Pietruszka. Chrzest ten odbył się 6 sierpnia 1671 roku, a
rodzicami ochrzczonego wówczas Walentego byli Tomasz i Anna Pietruszkowie.
Następny pewny zapis nazwiska Pietruszka w księdze chrztów pojawia się dopiero
w 1707 roku. W tym czasie na próżno szukać także Pietruszków wśród nazwisk
rodziców chrzestnych, czy świadków przy ślubach.
Skąd zatem wiadomo, że
Pietruszkowie w ogóle zamieszkiwali wtedy Chocznię, a nie tylko sporadycznie
chrzcili w niej dzieci?
Otóż to nazwisko począwszy od
1670 roku, jest stale notowane w spisach płatników podatku kościelnego
(taczma), sporządzanych przez choczeńskich proboszczów ks. Kacpra Sosina i ks. Wojciecha
Ciołkowicza.
Rzadkie wymienianie w księgach
metrykalnych nazwiska Pietruszka można próbować tłumaczyć w ten sposób, że Pietruszkowie
pojawili się w Choczni rzeczywiście około 1670 roku i początkowo nie byli zbyt
liczną rodziną, na dodatek chrzczącą dzieci i zawierającą małżeństwa często poza Chocznią- na przykład w
Wadowicach. Lub dzisiejsi Pietruszkowie zamieszkiwali w Choczni już wcześniej,
ale zapisywani byli w księgach metrykalnych pod innym nazwiskiem, które
stopniowo zostało zastąpione przez nowe miano Pietruszka.
Z wymienionych wyżej spisów
płatników taczma wynika ponadto, że Pietruszkowie w latach 1670-1710 zamieszkiwali
na pagórku nad Choczenką w dolnej części wsi (dzisiejsze Osiedle Malatowskie),
a ich pola rozpościerały się w kierunku granicy z Zawadką.
Ponieważ zaś na obecnym Osiedlu
Malatowskim mieszkali znacznie wcześniej niż Malatowie, czy każdy inny ród
reprezentowany we współczesnej Choczni, to patrząc z tej perspektywy
historycznie uzasadnioną nazwą tego osiedla mogłoby być równie dobrze Pietruszkowskie
(i analogicznie Pagórek/Pagorek Pietruszkowski).
Dwóch osiemnastowiecznych
Pietruszków zajmowało się tkactwem: Szczepan (ur. 1745), syn Jana oraz Marcin
(ur. 1757), syn Marcina. Z kolei Franciszek Pietruszka (ok. 1700-1760), mąż
Anastazji Sordelonki, pełnił funkcję choczeńskiego kościelnego.
W 1749 zmarła w sędziwym wieku 96 lat Regina Pietruszka, wdowa po Mikołaju
(babka tkacza Szczepana) co pozwala oszacować jej rok urodzenia na około 1653.
Według Metryki Józefińskiej z lat
1785-1789 choczeńscy Pietruszkowie, czyli tkacze Szczepan i Marcin oraz Michał
i Teresa, wdowa po Jakubie, żyli nadal na obszarze dzisiejszego Osiedla
Malatowskiego, jak ich przodkowie przed 100 laty,.
Najbliżej Wadowic znajdowała się
chałupa Michała Pietruszki, który w 1763 roku poślubił Łucję Malacionkę. Ci
właśnie Michał i Łucja są przodkami wszystkich współczesnych choczeńskich Pietruszków.
Co ciekawe, ich dzieci, a nawet wnuki bywały błędnie zapisywane pod nazwiskiem
Malata. Datujące się od tych czasów związki Pietruszków i Malatów miały
charakter nie tylko rodzinny, ale i sąsiedzki, a to za sprawą przyjęcia przez
Michała Pietruszkę Wojciecha Malaty, młodszego brata Łucji, jako wspólnika do
uprawianej roli i zamieszkania tegoż Wojciecha z rodziną w pobliżu Pietruszków.
W spisie płatników podatku
kościelnego z 1803 roku, tym razem określanego jako messalia, a nie taczmo,
figuruje troje Pietruszków:
- Łucja, wdowa po Michale,
- tkacz Marcin Pietruszka,
- Wincenty Pietruszka, młodszy
brat Marcina.
Także w austriackim
Grundparzellen Protocoll z lat 1844-1852 uwzględniono trzech Pietruszków,
posiadaczy nieruchomości w Choczni:
- Andrzeja, syna Michała i Łucji,
- Mikołaja, syna Antoniego i
wnuka Marcina,
- Walentego, syna Jacentego i
wnuka Michała oraz Łucji.
Obszar gruntów każdego z nich przekraczał
nieco choczeńską średnią.
Mikołaj Pietruszka, syn Antoniego, w 1875
roku ofiarował 3 złote reńskie na zakup nowych choczeńskich dzwonów i przelanie
dotychczasowych. Oprócz uprawy roli zajmował się także murarką i w latach
1880-1885 jako majster murarski zasłużył się przy budowie aktualnego kościoła
parafialnego. Był dwukrotnie żonaty: z Marianną z Malatów i Katarzyną z
Woźniaków i z każdą z nich doczekał się pięciorga dzieci. Niestety żaden z jego
pięciu synów nie dożył do wieku dorosłego i nazwisko Pietruszka w jego linii nie utrzymało się. Za to jego pra-pra-prawnukiem jest biskup Józef Guzdek.
Do budowy kościoła w Choczni przyczynił się również podwójci Szymon Pietruszka, syn Walentego (1840-1889).
Jeszcze przed I wojną światową w
poszukiwaniu lepszych warunków życia opuścili Chocznię:
- Józef Pietruszka (1876-1918),
który wyemigrował do USA,
- Piotr Pietruszka (ur. 1859),
który jako konduktor kolejowy zamieszkał w Krakowie, gdzie doczekał się
sześciorga dzieci.
Na początku dwudziestego wieku i
w okresie międzywojennym osobami zaangażowanymi w działalność społeczną byli
natomiast:
- Piotr Pietruszka, ur. w 1876 roku,
członek zarządu Spółki Oszczędności i Pożyczek w Choczni,
- Szczepan Pietruszka, ur. w 1863
roku, zastępca przewodniczącego Spółki Oszczędności i Pożyczek (od 1917 roku) i
członek urzędujący z uposażeniem 100 koron rocznie. Od 1920 roku przewodniczący
zarządu tejże kasy (wpisany do rejestru w 1921 roku).
- Jan Łukasz Pietruszka, ur. w
1891 roku, członek choczeńskiej Sokolej Drużyny
Polowej, starszy sierżant Legionów Polskich w czasie I wojny światowej
(2 pułk piechoty, oddział broni maszynowej). W okresie
międzywojennym naczelnik straży pożarnej w Choczni.
W okresie II wojny światowej
wyróżnili się:
- Jan Pietruszka (ur. 1907), syn
Józefa, żołnierz armii polskiej we Francji,
wzięty do niewoli niemieckiej (1940) i osadzony w stalagu XIA,
- Julian Pietruszka (ur. 1913), syn Jana, żołnierz Armii Krajowej
pseudonim „Wołowicz” i „Julian”, zaangażowany w pozyskiwanie broni od Niemców.
Powstaniec warszawski, dowódca sekcji, a następnie dowódca drużyny w stopniu
kaprala batalionu „Kiliński” Armii Krajowej- Wojskowa Służba Ochrony Powstania.
Walczył w Śródmieściu Północ. Dostał się do niewoli (05.10.1944) i znalazł się
w obozie jenieckim (stalag VII B Memmingen).
Według sporządzanych zaraz po
wojnie kalkulacji strat i szkód powstałych w jej wyniku, skutki II wojny
światowej dotknęły najbardziej pięć rodzin choczeńskich Pietruszków:
- Wojciecha Pietruszki spod
numeru 678- wyliczone straty 24460
przedwojennych zł,
- Jana Pietruszki spod numeru 687-
wyliczone straty 14992 przedwojennych
zł,
- Józefa Pietruszki spod numeru
677- wyliczone straty 14138
przedwojennych zł,
- Stanisława Pietruszki spod
numeru 555- wyliczone straty 12098
przedwojennych zł,
- Jana Pietruszki spod numeru 355-
wyliczone straty 4639 przedwojennych
zł.
Na listach do głosowania w referendum ludowym w 1946 roku znaleźli
się:
- Józef, Helena, Anna, Wojciech i Maria spod numeru 19,
- Jan, Maria i Otylia spod numeru 538,
- Stanisław i Agnieszka spod numeru 213 (lub 215),
- Jan spod numeru 357.
Kontynuatorem pracy dawniejszych Pietruszków, którzy działali na rzecz
choczeńskiej społeczności, był po II wojnie światowej Stanisław Pietruszka
(1916-1994), z zawodu księgowy/ekonomista, współinicjator wznowienia
działalności Ochotniczej Straży Pożarnej po 1945 roku i jej pierwszy powojenny
prezes.
W 1950 roku został członkiem Komitetu Funduszu Odbudowy Szkół. Od
grudnia 1954 roku był członkiem Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej,
odpowiedzialnym za wykonanie planów budżetowych i finansowych. Od 1956 roku był
ponadto ławnikiem Sądu Powiatowego w Wadowicach, a od 1958 roku ponownie radnym
gromadzkim.
Stanisław Pietruszka był ojcem
siostry Marianny (Marii Wandy) Pietruszka (1943-2018) zakonnicy ze zgromadzenia
Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo
(link).
Na koniec 2017 roku mieszkało w
Polsce 6156 Pietruszków obojga płci. Najwięcej w województwie śląskim – 815,
małopolskim- 729 i mazowieckim 694.
Językoznawcy wywodzą nazwisko Pietruszka
albo od nazwy rośliny uprawnej, rosnącej dziko na Bałkanach i Półwyspie
Apenińskim (słowo to zanotowano w języku polskim po raz pierwszy w 1472 roku) albo
od zdrobnienia imienia Piotr.
W jednym i drugim przypadku w
nazwie występuje pierwotny rdzeń –petros, czyli po grecku skała.
